Όταν θέλουμε να ονομάσουμε όλα τα πάθη μαζί, τα λέμε «κόσμο». Και όταν θέλουμε να ξεχωρίσουμε και να δώσουμε στο καθένα το όνομά του, τα ονομάζουμε «πάθη». Και τα πάθη, καθώς διαδέχονται το ένα το άλλο, σχηματίζουν το δρόμο του κόσμου, και οπού τελειώνουν τα πάθη, εκεί παύει να υπάρχει ό δρόμος του κόσμου.
Τα πάθη είναι τα εξής:
Ό πόθος του πλούτου το να μαζεύει ό μοναχός γήινα και μη αναγκαία πράγματα
Η τρυφή του σώματος, από την οποία έρχεται το πορνικό πάθος.
Ο πόθος της τιμής, από τον όποιο προκύπτει ό φθόνος.
Ο πόθος της εξουσίας, ή φιλαρχία.
Ο στολισμός και ή ανόητη επίδειξη .
Η ανθρώπινη δόξα, πού είναι αιτία της μνησικακίας.
Ο φόβος ότι θα πάθει κάτι κακό το σώμα μας.
Όπου πάψει ή ενέργεια των παθών, εκεί πεθαίνει μαζί τους και ό κόσμος. Είπε κάποιος σοφός για τους αγίους, ότι όταν ζούσαν, ήταν ήδη πεθαμένοι διότι, ενώ ζούσαν με το σώμα τους, δε ζούσαν ζωή σαρκική. Και συ πρόσεξε να δεις ποια πάθη ζούνε μέσα σου, για να καταλάβεις πόσο ανήκεις στον κόσμο και για ποια πάθη είσαι δεμένος μαζί του και από ποια ελευθερώθηκες. Με δυο λόγια, κόσμος είναι ή εμπαθής ζωή και το σαρκικό φρόνημα Όποιος απαλλαγεί από τα πάθη του, έχει εξέλθει από τον κόσμο.
Τα πάθη δε σβήνουν γρήγορα
Όταν ή ζωή σου περάσει από την αρετή στην αμέλεια, τα πάθη θα σε ενοχλούν και δε θα βρίσκεις ειρήνη στην ψυχή σου. Άλλα μην απορήσεις γι' αυτό. Κοίταξε τι συμβαίνει με το έδαφος. Εάν οι ακτίνες του ήλιου πέσουν βαθιά μέσα στη γη, μετά από πολλή ώρα διατηρείται ακόμη ή θερμότητα της. Το ίδιο και με τα φάρμακα και με το μύρο. Ή οσμή των φαρμάκων και ή ευωδία του μύρου, πού διαχέεται στον αέρα, παραμένει πολλή ώρα, μέχρι να σκορπίσει και να εξαφανισθεί. Πόσο μάλλον το ίδιο συμβαίνει και με τα πάθη! Γιατί αυτά είναι σαν τα σκυλιά, πού συνήθισαν να γλύφουν το αίμα των ζώων στο σφαγείο και, όταν δεν υπάρχει πια αίμα, συνεχίζουν και γαβγίζουν μπροστά στις εισόδους του σφαγείου, μέχρι να σβήσει ή δύναμη της συνήθειας τους.
Δε θέλομε τα πάθη, αλλά... αγαπάμε τις αφορμές τους
τι γλυκές πού είναι οι αιτίες και οι αφορμές των παθών! Γιατί ό άνθρωπος μπορεί κάποτε να κόψει τα πάθη, οπότε, μακριά απ' αυτά, αισθάνεται γαλήνη και ευφροσύνη, όμως δεν μπορεί να αφήσει τις αιτίες. Γι' αυτό και, χωρίς να το θέλουμε, υφιστάμεθα πειρασμούς. Και ενώ λυπούμαστε για τα πάθη, πού μας τυραννούν, μας αρέσει να είναι μέσα μας οι αφορμές! Τις αμαρτίες δεν τις θέλουμε, όμως τα αίτια και τις αφορμές τους τα δεχόμαστε με μεγάλη ευχαρίστηση. Γι' αυτό το λόγο οι αφορμές, πού τις θέλουμε, μας σπρώχνουν να αμαρτήσουμε. Αυτός, λοιπόν, πού αγαπά τις αφορμές των παθών, είναι, χωρίς να το θέλει, υποχείριος και υπόδουλος στα πάθη.
Ή κενοδοξία ανοίγει το δρόμο των παθών
Ή κοσμική δόξα είναι σαν το βράχο στη θάλασσα, πού τον σκεπάζουν τα νερά, και ό πλοίαρχος δεν το ξέρει, μέχρι να χτυπήσει ή καρίνα του πλοίου και να βυθισθεί. Έτσι κάνει και ή κενοδοξία στον άνθρωπο, πού παραμένει κρυμμένη μέχρι να τον βυθίσει στα πάθη και να τον καταστρέψει. Είπαν γι' αυτήν οί άγιοι Πατέρες, ότι στην ψυχή πού πέφτει στην κενοδοξία, ξαναγυρίζουν όλα τα πάθη, πού νικήθηκαν με τη χάρη του Θεού, και αναχώρησαν.
Πώς εξουσιάζονται τα πάθη
Όποιος συγκρατεί τη γλώσσα του και δε μιλάει, σε όλους τους τρόπους του θα είναι ταπεινόφρων και, χωρίς να κοπιάσει, θα εξουσιάσει τα πάθη του. Τα πάθη εκριζώνονται και εκδιώκονται με την αδιάλειπτη μελέτη του Θεού, και αυτή ή μελέτη είναι το ξίφος πού τα θανατώνει.
Είναι καλύτερο να καταβάλλεις τα πάθη με καλούς λογισμούς, μνημονεύοντας τις αρετές, παρά με την αντίσταση. Διότι τα πάθη, όταν διεγερθούν και κινηθούν εναντίον σου για να σε πολεμήσουν, τότε εντυπώνουν στο νου σου διάφορα σχήματα και εικόνες, πού προκαλούν στην αμαρτία Αυτός ό πόλεμος εναντίον του νου μας έχει πολύ μεγάλη δύναμη, καθώς ταράζει τις παλιές μνήμες και μας θορυβεί. Εάν όμως, πάνω στην επίθεση τους, τους υποσκάπτεις με αγαθούς λογισμούς, όπως είπαμε, τότε ούτε ίχνος παθών δε φαίνεται πια στο νου σου, μετά την αποδίωξή τους.
Κανένας δεν μπορεί να νικήσει τα πάθη παρά με τις πρακτικές και αισθητές αρετές, ενώ το διασκορπισμό του νου μπορούμε να τον νικήσουμε μόνο με το να καταγινόμαστε με τα πνευματικά. Γιατί ό νους μας είναι ελαφρός και, αν δε δεσμευθεί με κάποιο πνευματικό λογισμό, δε θα πάψει να τριγυρίζει εδώ κι εκεί. Και άμα δεν κατορθώσουμε τις πρακτικές αρετές, δεν μπορούμε να φυλαχτούμε από τα πάθη. Γιατί, αν δε νικήσει κάποιος τους εχθρούς, δεν μπορεί να ειρηνεύσει. Και αν ή ειρήνη δε βασιλεύει στην ψυχή μας, πώς είναι δυνατό να βρούμε και να χαρούμε τα αγαθά της; Τα πάθη είναι ένα διάφραγμα, πού δεν αφήνει να ενεργοποιηθούν οι κρυμμένες αρετές της ψυχής. Αν λοιπόν, δεν πέσουν πρώτα αυτά με τις φανερές αρετές, δε γίνονται αισθητές οι κρυμμένες αρετές της ψυχής. Και βέβαια, κανείς δεν μπορεί, ενώ είναι έξω από το τείχος, να συναναστραφεί με αυτούς πού είναι μέσα. Και όπως δεν μπορείς να δεις τον ήλιο μέσα στην ομίχλη, έτσι δεν μπορείς να αισθανθείς τη δύναμη της αρετής της ψυχής, ενόσω διαμένει γύρω της ή ταραχή των παθών.
Όπως ένας άνθρωπος, άμα πιει κρασί την ημέρα του πένθους, μεθάει και ξεχνάει κάθε λύπη και κάθε πόνο έτσι και εκείνος πού μεθάει από την αγάπη του Θεού σ' αυτό τον κόσμο, πού είναι το σπίτι του πένθους και του κλάματος, ξεχνάει όλους τους πόνους και τις λύπες του και γίνεται, από το μεθύσι αναίσθητος σε όλα τα πάθη της αμαρτίας. Αν ή καρδιά ενός ανθρώπου έχει στηριχθεί μόνο στην ελπίδα του Θεού, ή ψυχή του γίνεται ελαφρά σαν το πουλί πού πετάει, και συνεχώς ό νους του υψώνεται από τη γη και, καθώς μελετάει τα θεία, πετάει πάνω από τα ανθρώπινα, και απολαμβάνει και ευφραίνεται με τα αθάνατα μυστήρια του Υψίστου. Σ' αυτόν ανήκει ή δόξα και ή δύναμη εις τους αιώνας των αιώνων.
Αμήν.
Ό έμπορος πού ταξιδεύει στη θάλασσα, φοβάται και τρέμει μήπως σηκωθεί τρικυμία και βυθισθεί ή ελπίδα των κόπων του. Και ό μοναχός, όσο ζει σ' αυτό τον κόσμο, κυριαρχείται από το φόβο, μήπως ξυπνήσει εναντίον του ή τρικυμία των παθών, και χάσει όλους τους κόπους του, από τα νιάτα του ως τα γηρατειά του. Ό έμπορος έχει στραμμένο το βλέμμα του στη στεριά, και ό μοναχός στην ώρα του θανάτου.
Ό καπετάνιος βλέπει τα άστρα, όταν διαπλέει τη θάλασσα, και κατευθύνει το καράβι ανάλογα με τη θέση των άστρων, μέχρι να φθάσει στο λιμάνι. Έτσι και ό μοναχός έχει μπροστά στα μάτια της ψυχής του την ευχή, διότι με αυτήν διορθώνει την πορεία του, και κατευθύνεται ίσια στο λιμάνι πού προσεύχεται να φθάσει.
Επίμονο ξερίζωμα των αγκαθιών
Είναι για μας επιτακτική ανάγκη να ξεριζώσουμε από τη φύση μας τα αγκάθια των παθών, όσο ζούμε σ' αυτή τη γη. Με το επίμονο ξερίζωμα στο Χωράφι της ψυχής μας, εξαφανίζονται τα αγκάθια γιατί δεν έχει καθαρισθεί ακόμη εξολοκλήρου. Εάν λοιπόν, με την προσωρινή μας ραθυμία, ή με τη μικρή μας αμέλεια, βρίσκουν καιρό και αυξάνουν τα αγκάθια των παθών, και καλύπτουν και πιέζουν την καρδιά, και αποπνίγουν τον καλό σπόρο της, και κάνουν τον κόπο μας να πάει χαμένος, συμπεραίνουμε ότι πρέπει να την καθαρίζουμε κάθε μέρα πού περνάει. Γιατί, άμα σταματήσουμε, τα αγκάθια πληθαίνουν πολύ. Ας καθαρισθούμε, λοιπόν, απ' αυτά με τη χάρη του ομοουσίου και μονογενούς Υιού του Θεού, στον όποιο ανήκει ή δόξα, μαζί με τον άναρχο Πατέρα και το ζωοποιό Πνεύμα, εις τους αιώνας.
Τα πάθη διορθώνονται με σωματικούς κόπους στην ησυχία
Να ξέρεις, αδελφέ μου, ότι τα κρυμμένα πάθη στην ψυχή μας δε διορθώνονται μόνο με τους σωματικούς κόπους μας, ούτε πάλι οι σωματικοί κόποι από μόνοι τους εμποδίζουν τους κακούς λογισμούς, πού διεγείρονται πάντοτε από τις αισθήσεις μας. Οι κόποι, βέβαια, φυλάγουν τον άνθρωπο από τις πονηρές επιθυμίες, για να μην τον νικήσουν, και από τη δαιμονική πλάνη, όμως δεν μπορούν από μόνοι τους να δώσουν στην ψυχή την ειρήνη και τη γαλήνη. Γιατί τα έργα του Θεού και οί κόποι μας τότε μόνο παρέχουν στην ψυχή την απάθεια, και νεκρώνουν τα γήινα μέλη μας, και μας χαρίζουν την ανάπαυση των λογισμών, όταν γίνονται στην ησυχία, οπότε οί σωματικές μας αισθήσεις αναπαύονται από την εξωτερική ταραχή και μπορούμε να αφοσιωθούμε, για κάποιο διάστημα, στην εργασία πού μας οδηγεί στη σοφία του Θεού. Γιατί, μέχρι να στερηθεί ό μοναχός τις συναντήσεις των διαφόρων ανθρώπων, και να συμμαζέψει τους σκόρπιους λογισμούς του, και να συγκεντρωθεί στον εαυτό του, δε θα μπορέσει να γνωρίσει το πάθος πού τον κυβερνάει. Γιατί, όπως είπε ό άγιος Βασίλειος, ή ησυχία είναι ή αρχή της κάθαρσης της ψυχής. Όταν δηλ. σταματήσουν οί ερεθισμοί και οί περισπασμοί από τον έξω κόσμο, τότε ή διάνοια μας επιστρέφει, και από κει πού ήταν σκόρπια από τους περισπασμούς, βρίσκεται μόνη της και ηρεμεί, και ξυπνάει ή καρδιά, για να εξερευνήσει τα θαυμάσια του Θεού. Και αν δείξει καλή υπομονή σ' αύτη την εργασία της ησυχίας, αρχίζει ό μοναχός και οδεύει, ολίγον κατ' ολίγον, στην καθαρότητα της ψυχής.
τι είναι απάθεια
Απάθεια είναι όχι το να μην αισθάνεσαι τα πάθη, αλλά το να μην τα δέχεσαι και να μη συγκατατίθεσαι σ' αυτά. Από τις πολλές και διάφορες αρετές, τις φανερές και τις κρυφές, πού αποκτούν οί αγωνιστές, εξασθενούν μέσα τους τα πάθη και δεν έχουν τη δύναμη να κινηθούν κατά της ψυχής. Έτσι, και ό νους δε χρειάζεται πάντοτε να προσέχει τις κινήσεις τους διότι κάθε ώρα και στιγμή, νύχτα και μέρα, είναι γεμάτος από καλούς λογισμούς, αφού μελετά τα θεία νοήματα και, κατά κάποιον τρόπο, συνομιλεί με αυτά. Όταν, λοιπόν, αρχίσουν τα πάθη να κινούνται μέσα στους αγωνιστές, ξαφνικά αρπάζεται ό νους από αυτά τα θεία νοήματα, πού τα αισθάνεται πολύ κοντά του, και έτσι, τα πάθη μένουν aνενέργητα, όπως είπε ό μακάριος Μάρκος ό ασκητής.
Ή ψυχή από τη φύση της είναι απαθής
Λοιπόν, τα πάθη είναι προσθήκη στον άνθρωπο, και ή αιτία για την ύπαρξη τους είναι ότι τα δέχεται ή ψυχή διότι ή ψυχή δημιουργήθηκε από το Θεό απαθής, χωρίς κανένα πάθος. Και όταν ακούσεις να ονομάζονται στην αγία Γραφή πάθη ψυχικά και σωματικά, να γνωρίζεις ότι ονομάζονται έτσι ως προς τις αιτίες τους, ότι δηλ. ή ψυχή και το σώμα είναι ή αιτία των παθών, επειδή τα δέχονται. Ή ψυχή, λοιπόν, από τη φύση της είναι απαθής. Βέβαια, οι μη χριστιανοί φιλόσοφοι αυτό δεν το παραδέχονται, και όσοι άλλοι τους ακούν και τους ακολουθούν. Άλλα εμείς οί ορθόδοξοι έτσι πιστεύουμε, ότι ό Θεός τον «κατ' εικόνα» άνθρωπο τον έπλασε απαθή. Και όταν λέω «κατ' εικόνα», δεν αναφέρομαι στο σώμα, αλλά στην ψυχή, πού είναι αόρατη, όπως ό Θεός.
Αν ήταν κάποτε ή φύση της ψυχής φωτεινή και καθαρή, διότι φωτιζόταν από το μακάριο φως του Θεού, ομοίως και όταν επανέλθει στην αρχαία εκείνη κατάσταση, γίνεται πάλι φωτεινή και απαθής. Επομένως, όταν ή ψυχή κινείται με εμπάθεια, βρίσκεται έξω από τη φυσική της κατάσταση, όπως μας βεβαιώνουν όσοι ζουν στην Εκκλησία και τρέφονται από την αγία της παράδοση.
Εάν λοιπόν, ή αρετή είναι φυσική υγεία της ψυχής, συμπεραίνουμε ότι τα πάθη είναι αρρώστια της ψυχής, γιατί ήρθαν σ' αυτήν αργότερα, μετά τη δημιουργία της, και την έβγαλαν από τη φυσική της υγιή κατάσταση. Είναι φανερό, λοιπόν, ότι ή υγεία υπήρχε στη φύση της ψυχής πριν από την αρρώστια. Και αν αυτά είναι αληθινά, όπως και είναι, λοιπόν ή αρετή είναι φυσική κατάσταση της ψυχής, ενώ τα πάθη την πρόσβαλαν απ' έξω και δεν ανήκουν στη φύση της.
Εάν τα πάθη ήταν φυσικό ιδίωμα της ψυχής, για ποιο λόγο να βλαφτεί απ' αυτά; Διότι όσα είναι της φύσεως, δεν μπορούν να βλάψουν τη φύση τους.
Άγιος Ισαάκ ο Σύρος
Πόσο επιπόλαιος είναι ο άνθρωπος εκείνος, που βλέπει το σπίτι του ετοιμόρροπο και, αντί να το επισκευάσει και να το στηρίξει, περιποιείται την αυλή του!
Πόσο ασύνετος είναι κι εκείνος που έχει το σώμα του άρρωστο και, αντί να φροντίσει για τη θεραπεία του, κάθεται και του φτιάχνει πολυτελή ενδύματα!
Κάτι τέτοιο κάνουμε κι εμείς με την ψυχή μας. Ενώ έχει εξαχρειωθεί από τα πάθη, ενώ βασανίζεται από την οργή, την κενοδοξία, τις αισχρές επιθυμίες και τόσες άλλες κακίες, δεν φροντίζουμε για τη θεραπεία της. Αλλά για τι φροντίζουμε; Για την καλοπέραση και το στολισμό του σώματος.
Αν μία αρκούδα ξεφύγει από το θηριοτροφείο και αρχίσει να γυρίζει ελεύθερη στην πόλη, θα κλειστούμε στα σπίτια μας, για να μην πέσουμε πάνω σ’ αυτό το θηρίο, που θα μας σπαράξει με τα νύχια του. Και τώρα, που η ψυχή μας σπαράζεται όχι από ένα μόνο θηρίο, μα από πολλά, ούτε που μας νοιάζει.
Τα θηρία, για την ασφάλεια των πολιτών, τα κλείνουμε σε σιδερένια κλουβιά και τα φυλάμε σε μέρη απόκεντρα, μακριά από τη Βουλή, το Δικαστήριο ή το Παλάτι. Στην ψυχή μας, όμως, όπου υπάρχουν κάποια άλλη βουλή, κάποιο άλλο δικαστήριο και κάποιο άλλο παλάτι, αφήνουμε τα νοητά θηρία των παθών ν’ ανεβαίνουν ως τον βασιλικό θρόνο, δηλαδή το νου, και να τον αναστατώνουν με τις κραυγές τους.
Τα πάθη είναι οι αιτίες της ταραχής στον εσωτερικό μας κόσμο. Τα πάθη κάνουν την ψυχή μας να μοιάζει με πόλη που αντιμετωπίζει βαρβαρική επιδρομή. Τα πάθη φέρνουν στο νου και στους λογισμού μας σύγχυση, όπως συμβαίνει όταν ένα φίδι μπαίνει σε φωλιά με νεογέννητα πουλάκια, και αυτά πεταρίζουν εδώ και εκεί τιτιβίζοντας με τρόμο.
Γι’ αυτό σας παρακαλώ, ας δέσουμε τα θηρία ή μάλλον ας τα πνίξουμε, ας τα σφάξουμε, ας τα θανατώσουμε. Κάθε κακία που βρίσκεται μέσα μας, ας την εξοντώσουμε με την μάχαιρα του Πνεύματος .
Τα θηρία, όταν είναι καλοθρεμμένα και δυνατά, δεν μπορούν να νικηθούν. Όταν όμως πεινάσουν και αδυνατίσουν, καταπεφτει η αγριάδα τους και μειώνεται η δύναμή τους. Τότε μπορεί να τα βάλει κανείς μαζί τους και να τα εξουδετερώσει εύκολα. Το ίδιο συμβαίνει και με τα πάθη. Όποιος τα αδυνατίζει, τα υποτάσσει στο λογικό. Όποιος, απεναντίας, τα καλοτρέφει, δύσκολα μπορεί να τα βάλει μαζί τους. Έτσι φτάνει να νικιέται απ” αυτά και να καταντάει δούλος τους.
http://agiameteora.net/index.php/paterika/6790-ta-agria-thiria-ton-pathon.html
Δεν μπορώ να κλείσω μάτι! Δεν με πιάνει ο ύπνος με τίποτε! Τι φοβερό μαρτύριο! Να νυστάζεις και να μην μπορείς να κοιμηθείς. Να πέφτεις κατάκοπος στο κρεβάτι και να μην μπορείς να κλείσεις μάτι. Να υποφέρεις αμέτρητες νύχτες περιμένοντας μέσα στο σκοτάδι πότε να ξημερώσει.
Στην εποχή μας το πράγμα έχει παραγίνει. Αμέτρητοι άνθρωποι υποφέρουν από το φοβερό μαρτύριο της αϋπνίας. Κι όταν το πρωί σηκώνονται, κουβαλούν μαζί τους σώμα κουρασμένο, μυαλό θολωμένο και ψυχή ταλαιπωρημένη από την αϋπνία.
Δεν είναι μικρό το μαρτύριο της αϋπνίας. Ο ύπνος αποτελεί μια από τις μεγαλύτερες ανάγκες του ανθρώπου. Όπως λέει χαρακτηριστικά ο ιερός Χρυσόστομος, «ο ύπνος είναι γλυκύτερος και αναγκαιότερος από κάθε άλλη απόλαυση και χρησιμότερος από κάθε τροφή... Δεν είναι τόσο σπουδαίο να κοιμάσαι πάνω σε απαλό στρώμα, όσο το να κοιμάσαι επειδή νυστάζεις» (PG 54, 674). «Ο ύπνος της νύχτας είναι ένα από τα καλύτερα φάρμακα.
Θεραπεύει αρρώστιες και μας απαλλάσσει από μύριους πόνους και κόπους. Δεν αποτελεί φάρμακο μόνο για το σώμα μας αλλά και για την ψυχή, γιατί αναπαύει τις πονεμένες ψυχές (PG 49, 98).Τι φταίει όμως και δεν μας πιάνει ο ύπνος, δεν μπορούμε να κλείσουμε τα βλέφαρά μας, να κοιμηθούμε;
Ένας λόγος είναι τα καθημερινά προβλήματα της ζωής μας. Είναι διάφορα θέματα που φαντάζουν άλυτα και μας δημιουργούν ένταση και νευρικότητα, που δεν μπορούμε να ξεπεράσουμε τη νύχτα. Αυτά μας κάνουν να ασχολούμαστε στο κρεβάτι με λογαριασμούς η να προγραμματίζουμε τα σχέδια της άλλης ημέρας. Κατ’ ανάγκην κατόπιν στριφογυρίζουμε στο κρεβάτι, πάσχουμε, υποφέρουμε, γινόμαστε κουρέλι.
Όταν μάλιστα όλα αυτά συνδυάζονται με το στρές, το άγχος και την αγωνία που κυριαρχεί στην ψυχή μας όλη την ημέρα, τότε τα πράγματα δυσκολεύουν ακόμη περισσότερο. Αν την ημέρα έχουμε αγωνία για το πως θα προλάβουμε τις δουλειές, πως θα πληρώσουμε τους λογαριασμούς, πως θα τα βγάλουμε πέρα, τότε παραλύουμε τελείως. Η υπερκόπωση, σωματική και ψυχική, δεν οδηγεί σε βαθύτερο ύπνο αλλά σε αϋπνία.
Υπάρχουν βέβαια και περιπτώσεις που οι άνθρωποι χρειάζονται ιατρική βοήθεια και φαρμακευτική υποστήριξη. Όταν όμως δεν υπάρχουν παθολογικά αίτια, πως μπορούμε να λύσουμε το πρόβλημα της αϋπνίας;
Αυτό που πρέπει κυρίως να καταλάβουμε είναι ότι όλη μας η ζωή είναι στα χέρια του Θεού. Γι’ αυτό και η αγία μας Εκκλησία μας ζητά καθημερινά να την εναποθέτουμε στα χέρια του Θεού! «Πάσαν την ζωήν ημών Χριστώ τω Θεώ παραθώμεθα», μας λέει. Ολάκερη τη ζωή μας να την παραθέτουμε με εμπιστοσύνη στον Κύριό μας.
Είναι χαρακτηριστικό το παράδειγμα του βασιλιά Δαβίδ, ο οποίος ενώ περνούσε φοβερή δοκιμασία, όπου κινδύνευε να θανατωθεί, εμπιστευόταν απόλυτα τη ζωή του στον Θεό κι έγραφε στον 3ο Ψαλμό: «Εγώ εκοιμήθην και ύπνωσα· εξηγέρθην, ότι Κύριος αντιλήψεταί μου» (γ΄ 6-7). Στις δύσκολες δηλαδή στιγμές που περνώ δεν έχασα το θάρρος μου και την ειρήνη μου, αλλά μολονότι με έχουν κυκλώσει τόσοι εχθροί, κοιμήθηκα τη νύχτα ήσυχος με ήρεμο και βαθύ ύπνο. Καί το πρωί σηκώθηκα γεμάτος θάρρος και ελπίδα, διότι είμαι βέβαιος ότι ο Κύριος θα με βοηθήσει και θα με προστατεύσει.
Αλλά και το παράδειγμα του αποστόλου Πέτρου είναι πολύ διδακτικό. Εκείνος, ενώ ήταν επί μέρες φυλακισμένος στα δεσμωτήρια του Ηρώδη, την τελευταία νύχτα πριν από την ορισμένη ημέρα της θανατικής του εκτελέσεως, κοιμόταν ατάραχος. «Τη νυκτί εκείνη ην ο Πέτρος κοιμώμενος». Καί ερμηνεύει ο ιερός Χρυσόστομος το γεγονός λέγοντας: «Δες τον Πέτρο πως κοιμάται και δεν βρίσκεται σε αγωνία και φόβο. Ακριβώς εκείνη τη νύχτα που την επομένη επρόκειτο να οδηγηθεί στον θάνατο, κοιμόταν. Διότι είχε αφήσει τα πάντα στον Θεό». Ένα μόνο βήμα τον χώριζε από τον θάνατο, αυτός όμως ήταν ειρηνικός. Γι’ αυτό και μετά από χρόνια θα γράψει προς τους πιστούς: «Πάσαν την μέριμναν υμών επιρρίψαντες επ’ αυτόν, ότι αυτώ μέλει περί υμών» (Α΄ Πετρ. ε΄ 7). Όλες δηλαδή τις αγωνίες σας αφήστε τες με εμπιστοσύνη στον Κύριο, διότι Αυτός νοιάζεται για σας.
Θα μπορούσαμε εμείς άραγε να μοιάσουμε έστω και λίγο στον απόστολο Πέτρο η στον βασιλιά Δαβίδ; Να εμπιστευθούμε τα βάσανά μας και τα προβλήματα της κάθε ημέρας στον Κύριό μας; Ας το κάνουμε. Καί με θερμή προσευχή να Τον παρακαλούμε να πάρει από πάνω μας το μαρτύριο της αϋπνίας η τουλάχιστον να μας κρατά ειρηνικούς κατά τις δύσκολες ώρες της αϋπνίας μας.
Η Εκκλησία μας στο ιερό Ευχολόγιο έχει ειδική ευχή για τον ύπνο. Αλλά και στο ιερό Απόδειπνο προσευχόμαστε καθημερινά στον Κύριο να χαρίσει σε μας που ετοιμαζόμαστε να κοιμηθούμε,«ανάπαυσιν σώματος και ψυχής» και «ύπνον ελαφρόν».
Με πίστη λοιπόν και προσευχή να πέφτουμε κάθε βράδυ να πλαγιάσουμε. Καί ο άγιος Θεός θα ειρηνεύει την καρδιά μας, θα έρχεται να μας συντροφεύει στοργικά στις τυχόν ώρες της αϋπνίας μας και θα μας χαρίζει ύπνο γλυκύ και ειρηνικό.
Οι Πατέρες της Εκκλησίας μας λένε ότι άλλος βασικός λόγος που μπορεί να προκαλέσει αϋπνία, είναι τα αμαρτωλά πάθη. Υπάρχουν ασφαλώς και πολλοί άλλοι λόγοι που μπορεί να μας προκαλούν αϋπνία και για τους οποίους μπορεί να μην έχουμε καμιά ευθύνη.
Τα πάθη όμως είναι η πιο σοβαρή αιτία που μπορεί να απομακρύνει την ειρήνη από την ψυχή μας και τον ύπνο από το σώμα μας. Λέει σχετικά ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος ότι «τα πάθη καταστρέφουν ακόμη και την ανάπαυση που δίνει η φύση μας, και αφαιρούν τελείως τον ύπνο μας.
Αντίθετα όσοι είναι απαλλαγμένοι από τα πάθη έχουν ειρηνική ζωή και τη μέρα και τη νύχτα». Γι’ αυτό και ο προφήτης Δαβίδ απολαμβάνοντας τέτοια ειρήνη έλεγε: «Εν ειρήνη επί το αυτό κοιμηθήσομαι και υπνώσω, ότι συ, Κύριε, κατά μόνας επ᾿ ελπίδι κατώκισάς με» (Ψαλ. δ΄ [4] 9). «Θα κοιμηθώ δηλαδή ήσυχος και ειρηνικός, με την ελπίδα μου ακλόνητη σε Σένα, και θα χορτάσω ύπνο, διότι Εσύ, Κύριε, μου προσφέρεις την προστασία Σου».
Αλλά και οι Παροιμίες του Σολομώντος αναφέρουν ότι ο ειρηνικός άνθρωπος, που τηρεί τις εντολές του Θεού, όταν πέφτει να κοιμηθεί, θα κοιμάται ευχάριστα: «Εάν καθεύδη, ηδέως υπνώ σει» (γ΄ 24). Αντίθετα οι ασεβείς δεν μπορούν να κλείσουν μάτι, διότι «αφήρηται ο ύπνος αυτών, και ου κοιμών ται» (δ΄ 16).
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι αυτό του βασιλιά Δαρείου, τον οποίο εκβίασαν και αναγκάστηκε να ρίξει τον προφήτη Δανιήλ στο λάκκο των λεόντων· κατόπιν, αναστατωμένος από τις τύψεις του, «απήλθεν εις τον οίκον αυτού και εκοιμήθη άδειπνος... και ο ύπνος απέστη απ’ αυτού» (Δαν. ς΄ 18). Επέστρεψε στο ανάκτορό του και από τη βαθιά του λύπη και τον έλεγχο της συνειδήσεώς του έπεσε να κοιμηθεί χωρίς να φάει τίποτε, και ο ύπνος τον εγκατέλειψε. Έμεινε όλη τη νύχτα άϋπνος μέσα στην αγωνία και την αναστάτωση.
Στο βιβλίο της Σοφίας Σειράχ πάλι διαβάζουμε ότι ο άνθρωπος που είναι κυριευμένος από τα πάθη του δεν μπορεί να κοιμηθεί, διότι κυριαρχούν στην καρδιά του η παραφορά, η ζήλεια, η ταραχή και η αναστάτωση, οι αντιπάθειες και οι φιλονικίες· τελευταίος δε νυκτερινός επισκέπτης του αμαρτωλού ανθρώπου έρχεται ο φόβος του θανάτου, που δεν τον αφήνει να αναπαυθεί καθόλου ούτε τη μέρα ούτε τη νύχτα. Αλλά κι όταν καταφέρει να κοιμηθεί έστω και για λίγο, δεν έχει ήσυχο ύπνο, διότι ταράζεται από τους εφιάλτες του» (μ΄ 5-6). Κι αλήθεια πως να κλείσει μάτι ο φθονερός, όταν όλη τη νύχτα σκέφτεται πως θα βλάψει αυτόν που φθονεί; Πως να κλείσει μάτι ο πλεονέκτης όταν όλη τη νύχτα σαν τον άφρονα πλούσιο σκέφτεται πως θα μεγαλώσει τις επιχειρήσεις του και θα αυξήσει τα κέρδη του; Πως να κλείσει μάτι ο εγκληματίας, όταν όλη τη νύχτα τον βασανίζουν οι τύψεις της συνειδήσεώς του;
«Οι άνθρωποι», λέει ο ιερός Χρυσόστομος, «που είναι αιχμάλωτοι των παθών τους, όπως οι φθονεροί, οι ζηλιάρηδες, οι πλεονέκτες, πουθενά δεν μπορούν να ειρηνεύσουν· ακόμη και στο κρεβάτι τους υποφέρουν από τα βέλη των παθών τους· και γι’ αυτό αισθάνονται μέσα τους και γύρω τους διαρκώς θορύβους, κραυγές, θρήνους και άλλα πολλά. Ενώ οι άνθρωποι που αγωνίζονται να καταπολεμούν τα πάθη τους, κι όταν είναι ξύπνιοι χαίρονται τη ζωή τους, αλλά και τη νύχτα απολαμβάνουν τον ύπνο με μεγάλη ευχαρίστηση». Διότι ο Κύριος χαρίζει «τοις αγαπητοίς αυτού ύπνον» (Ψαλ. ρκς΄ [126] 2).
Φυσικά δεν είναι μόνο τα πάθη του εγωισμού η της σαρκολατρίας που μας κάνουν να χάνουμε τον ύπνο μας. Οι σημερινοί άνθρωποι δυστυχώς έχουμε μάθει στις καταχρήσεις, στην πολυφαγία, στους πολλούς καφέδες, στην άστατη ζωή, και υποφέρουμε. Ιδιαιτέρως η βραδινή πολυφαγία και η μέθη μπορούν να μας κρατήσουν άγρυπνους και ανειρήνευτους όλη τη νύχτα. Γι’ αυτό και οι ιερoι Πατέρες μας συνιστούν να μην είμαστε κοιλιόδουλοι. Ιδιαιτέρως δε το βράδυ να τρώμε λίγο για να έχουμε καλό ύπνο. «Ο καλός ύπνος έρχεται με μισογεμισμένο στομάχι», γρα φει ο ιερός Χρυσόστομος (PG 60, 133). Καί στη Σοφία Σειράχ διαβάζουμε ότι ο άνθρωπος που τρώει λίγο το βράδυ «επί της κοίτης αυτού ουκ ασθμαίνει» (λα΄ 19).
Καθώς λοιπόν όλοι θέλουμε να έχουμε ύπνο γλυκό, ειρηνικό, ξεκούραστο, ας καταλάβουμε πρώτα απ’ όλα ότι χάνουμε κυρίως τον ύπνο μας, όταν είμαστε αιχμάλωτοι των παθών μας, αφού έχουμε έτσι ανάστατη την ψυχή μας. Καί βέβαια, όταν έχουμε αϋπνίες, ακόμη κι όταν δεν φταίμε γι’ αυτές, αντί να στριφογυρίζουμε στο κρεβάτι, να καταφεύγουμε στη χάρη του Θεού. Ο καλύτερος τρόπος για να κοιμηθούμε είναι να στραφούμε μέσα στη νύχτα στον Θεό. Καί να Τον παρακαλούμε εκείνη την ώρα που δεν μπορούμε να κλείσουμε μάτι, να μας φέρει Εκείνος «ανάπαυσιν σώματος και ψυχής», «ύπνον ελαφρόν και πάσης σατανικής φαντασίας απηλλαγμένον». Καί ο παντοδύναμος Θεός θα γίνει ίλεως και στη δική μας ταλαιπωρία. Καί θα έρχεται να μας συντροφεύει στοργικά τις ώρες της αϋπνίας και να μας χαρίζει ύπνο γλυκύ και ειρηνικό.
Αυτό το πάθος μπορεί να τον φέρει σε μεγάλα κακά κάποιο.Η ζήλια σε βάζει να κακοποιήσης τον άλλο,να τον κατακρίνεις,να τον φθονήσης,να τον καταλαλήσης,να τον προδώσεις.Όσο μεγαλώνει ο άνθρωπος τόσο αυξάνεται και το πάθος.Με άλλο μέσω δεν εξαλείφεται παρά μόνο με την παράκληση προς τον Θεόν,με την καθαρά εξομολόγηση και με την περιφρόνηση προς το πάθος αυτό.
Ακόμα και τα ζώα έχουν την ζήλεια.Αλλά τα ζώα καθώς και το παιδί αν ζηλεύουν δεν αισθάνονται,εμεις ομως άνθρωποι με λογική πρεπει να έχουμε τετοια πάθη?Ποτε δε προοδευει εκείνος που νοιώθει ζήλεια,όλοι το έχουμε αυτο το κακό,άλλος όμως το πολεμάει και άλλος το μετριάζει.Όταν το πολεμάς δε σε βλάπτει.Αυτό το πάθος σε κάνει φθονερό,μισάδελφο,θυμώδη,γεμάτο κακία.Εαν κανείς δεν επιμεληθη να το εξαλείψη απο μέσα του θα τον καταφάγη
Πηγή:Απόσπασμα απο το βιβλίο Άγιου Ανθίμου Χίου "Διδαχές πνευματικές-Άρτος ζωής" Ιερά Μονή Παναγίας Βοήθειας Χίου
Όσιος Άνθιμος της Χίου
- "Γέροντα, πώς γίνεται και κυριεύομαι από τα πάθη;"
- "Ο άνθρωπος, αν δώση δικαιώματα στον πειρασμό, κυριεύεται από τα πάθη. Αυτό που θέλει ο Θεός, που είναι και συμφέρον σου, είναι να πετάξης στα μούρα του διαβόλου όλα τα πάθη. Δηλαδή να στρέψης εναντίον του τον θυμό, το πείσμα κ.λ.π. Ή καλύτερα, πούλησε τα πάθη στο ταγκαλάκι και, με όσα χρήματα πάρης, αγόρασε πέτρες, να έχης και να το πετροβολάς, για να μη σε πλησιάζη! Συνήθως εμείς οι άνθρωποι με τις αφορμές που δίνουμε, είτε με απροσεξίες είτε με υπερήφανους λογισμούς, επιτρέπουμε στον εχθρό να μας κάνει κακό. Ακόμη και έναν λογισμό ή έναν λόγο μπορεί να τα εκμεταλλευθεί το ταγκαλάκι.
Θυμάμαι, ήταν μια οικογένεια πολύ αγαπημένη. Κάποτε άρχισε ο άνδρας και έλεγε στην γυναίκα: "Θα σε χωρίσω".
Και η γυναίκα έλεγε στον άνδρα: "Θα σε χωρίσω". Έτσι το έλεγαν, στ΄αστεία.
Αλλά το εκμεταλλεύθηκε ο πειρασμός και δημιούργησε μια μικρή δυσκολία και ήταν έτοιμοι να χωρίσουν, ούτε τα παιδιά τους σκέφτονταν ούτε τίποτε. Ευτυχώς βρέθηκε ένας Πνευματικός και τους μίλησε. "Γι΄αυτήν την χαζομάρα θα χωρίσετε;" τους είπε. Και έτσι συνήλθαν.
Γεροντας Παϊσιος
- Γέροντα, ταλαιπωρούμαι από τα πάθη μου.
- Καταλαβαίνεις ότι υπάρχουν μέσα σου πάθη;
- Μερικές φορές το καταλαβαίνω.
- Αυτό είναι καλό∙ όταν ο άνθρωπος αναγνωρίζει ότι έχει πάθη, ταπεινώνεται, οπότε έρχεται η Χάρις του Θεού.
- Στενοχωριέμαι όμως που συνέχεια σφάλλω.
- Να χαίρεσαι που συνέχεια σφάλλεις, γιατί έχεις υπερηφάνεια και έτσι ταπεινώνεσαι. «Θεέ μου, αυτή είμαι, να λες. Βοήθησέ με. Αν δεν με βοηθήσης Εσύ, τίποτε δεν μπορώ να κάνω». Μην απελπίζεσαι. Όταν σφάλλουμε , ξεσκεπάζεται ο πραγματικός εαυτός μας, τον γνωρίζουμε και προσπαθούμε να διορθωθούμε. Με αυτόν τον τρόπο προχωρούμε θετικά και δεν ζούμε με ψευδαισθήσεις ότι πάμε καλά. Εγώ χαίρομαι, όταν εκδηλώνεται μια αδυναμία μου, όταν ξεφυτρώνουν τα πάθη μου. Εάν δεν ξεφύτρωναν, θα νόμιζα ότι αγίασα, ενώ οι σπόροι των παθών θα ήταν κρυμμένοι στην καρδιά μου. Έτσι κι εσύ, όταν θυμώσης ή πέσης στην κατάκριση, θα στενοχωρηθής φυσικά, γιατί έπεσες, αλλά πρέπει να χαρής κιόλας, γιατί εκδηλώθηκε η αδυναμία σου, οπότε θα αγωνισθής να απαλλαγής από αυτήν.
- Γέροντα, όταν κάποιο πάθος μου δεν εκδηλώνεται για ένα διάστημα ,σημαίνει ότι δεν υπάρχει πια μέσα μου;
- Αν υπάρχη μέσα σου ένα πάθος, κάποια στιγμή θα εκδηλωθή. Γι’ αυτό , όταν ξέρης ότι μέσα σου κρύβεται κάποιο πάθος, πρέπει να προσέχης. Αν ξέρης λ.χ. ότι κάπου έξω από το κελλί σου κρύβεται ένα φίδι, όταν βγαίνης έξω θα ρίχνης καμμιά ματιά προς τα εκεί και θα προσέχης μήπως βγη και σε τσιμπήση. Επικίνδυνο δεν είναι. Όταν ξέρης ότι βρίσκεται εκεί το φίδι και έχης τον νου σου πότε θα βγη, για να το σκοτώσης∙ επικίνδυνο είναι , όταν δεν ξέρης ότι είναι εκεί και, ενώ περπατάς αμέριμνη, μπορεί να έρθη να σε τσιμπήση. Θέλω να πω, επικίνδυνο είναι όταν ο άνθρωπος δεν παρακολουθή τον εαυτό του και δεν γνωρίζη τα πάθη του. Όταν γνωρίζη τα πάθη του και κάνη τον σχετικό αγώνα, τότε και ο Χριστός τον βοηθάει για το ξερρίζωμά τους.
- Γέροντα, μήπως πρέπει να αγωνίζωμαι χωρίς να ανησυχώ αν διορθώθηκα; Μήπως το να διορθωθώ ανήκει στον Θεό;
- Ναι, αν αγωνίζεσαι και να τα αφήνης όλα στον Θεό, αλλά να εξετάζης και τον εαυτό σου, για να δης πού βρίσκεσαι ,τι κάνεις. Βλέπεις, ο γιατρός πρώτα ψάχνει να βρη την αιτία από την οποία προέρχεται ο πυρετός και μετά τι φάρμακο να δώση στον άρρωστο , για να ρίξη τον πυρετό. Από την στιγμή δηλαδή που ο άνθρωπος αρχίζει να βλέπει τα ελαττώματά του , πρέπει να μπη μέσα του η καλή ανησυχία, για να αγωνισθή να τα διορθώση. Εγώ εξετάζω τον εαυτό μου και βλέπω ότι έχω αυτά τα ελαττώματα. Κάνω τον αγώνα μου, και εξετάζω πάλι τον εαυτό μου: «Μέχρι χθες είχα αυτά και αυτά τα ελαττώματα. Έκοψα κανένα; Σ’ εκείνο πού βρίσκομαι;». Και μετά λέω στον Θεό: «Θεέ μου, κάνω ότι μπορώ, αλλά βοήθησέ με Εσύ να διορθωθώ, γιατί μόνος μου δεν μπορώ».
- Γέροντα, μπορεί ένας άνθρωπος να μην έχη την δύναμη να δη τα πάθη του;
- Όταν ο άνθρωπος είναι ευαίσθητος, ο Θεός δεν επιτρέπει να γνωρίση απότομα τα πάθη του. Γιατί τον ευαίσθητο άνθρωπο τον πειράζη και ο διάβολος και τον ρίχνει στην απελπισία: «Γιατί να έχης αυτό το πάθος; του λέει ,και γιατί έκανες εκείνο; Κα πώς το άλλο; Άρα δεν θα σωθής». Κι έτσι μπορεί να καταλήξη στο ψυχιατρείο.
Από το βιβλίο: «ΠΑΘΗ ΚΑΙ ΑΡΕΤΕΣ»
ΓΕΡΟΝΤΟΣ ΠΑΪΣΙΟΥ ΑΓΙΟΡΕΙΤΟΥ
ΛΟΓΟΙ Ε΄
ΙΕΡΟΝ ΗΣΥΧΑΣΤΗΡΙΟΝ
«ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Ο ΘΕΟΛΟΓΟΣ»
ΣΟΥΡΩΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ
2007
