Elder Ephraim of Arizona ( psalm 103 ) -Γέροντας Εφραίμ της Αριζόνα (ψαλμος 103 )

Ο Πνευματικός αγώνας - Γέρων Νίκων

Invisibly escorted by angels - Ταις αγγελικαις ..

ΘΑΥΜΑ ΤΟΥ ΓΕΡΟΝΤΑ ΠΟΡΦΥΡΙΟΥ

Μεσημέρι, δύο η ώρα, βρίσκομαι στην Πλατεία Αγίων Αναργύρων Αθηνών. Είμαι σταματημένη στο φανάρι προς Αθήνα. Με πλησιάζει ένας κύριος. -Μενίδι, σας παρακαλώ, πάμε; -Όχι! του απάντησα, δεν προλαβαίνω. Όντως δεν προλάβαινα, γιατί τρεις η ώρα έπρεπε να παραδώσω το ταξί στον Πειραιά.



Ο κύριος στεκόταν μπροστά μου περιμένοντας να περάσει άλλο ταξί. Κάτι μέσα μου μου έλεγε να τον εξυπηρετήσω. Του έκανα νόημα να έρθει. Μόλις μπήκε στο ταξί αναφώνησε: «-Δεν είναι δυνατόν!» Και παίρνει τη φωτογραφία του Γέροντα Πορφυρίου στα χέρια του και τη φιλάει. Την στιγμή εκείνη έχει ανάψει το φανάρι και έστριβα το τιμόνι προς Μενίδι. Ήθελα να του πάρω από τα χέρια τη φωτογραφία, μα όταν τον είδα με τι λαχτάρα τον κοιτούσε, ντράπηκα για τη σκέψη μου.


-Τον γνωρίσατε, με ρώτησε.


-Όχι, από τα βιβλία του τον γνώρισα και τον αγαπώ πάρα πολύ.


-Θέλεις, κοπέλα μου, να σου πω πώς τον γνώρισα εγώ;


-Και βέβαια θέλω, του είπα με χαρά.


-Άκου η γυναίκα μου ήταν άρρωστη βαριά, είχε καρκίνο- οι γιατροί μάς έδωσαν τρεις μήνες το πολύ ζωή. Εκείνη τη χρονιά ο γιος μου ο μεγάλος τελείωνε το Λύκειο. Και μας ανακοίνωσε πως έχει κανονίσει με άλλα δέκα παιδιά, συμμαθητές του, να πάνε στο Άγιο Όρος για μια εβδομάδα. Είπαμε εντάξει. Τα παιδιά έφυγαν.


Στο μεταξύ η γυναίκα μου χειροτέρεψε. Ο γιατρός που την παρακολουθούσε μας είπε πως το τέλος ήταν κοντά. Τον ρωτήσαμε με αγωνία: «-Γιατρέ, τι μπορούμε να κάνουμε, να της δώσουμε λίγη ζωή ακόμη;» «-Θα κάνουμε ένα χειρουργείο ακόμη και ο Θεός βοηθός!» μας απάντησε. Εγώ συμφώνησα, η γυναίκα μου όμως αντέδρασε, γιατί ήθελε να περιμένουμε να γυρίσει το παιδί.


Ο γιος μου γύρισε τόσο ευτυχισμένος, τόσο χαρούμενος, που έτσι δεν τον είχαμε δει ποτέ. Μας διηγιόταν πόσο όμορφα ήταν εκεί, πόσο εγκάρδια τους υποδέχθηκαν οι μοναχοί, πόση γαλήνη ένιωσαν μεσ' στην ψυχή τους. Τόσο πολύ ένιωσε την παρουσία του Θεού, που είχε ξεχάσει πως η μητέρα του ήταν άρρωστη. Τη θυμήθηκε, όταν παρουσιάστηκε μπροστά τους ο Γέρων Πορφύριος. Μας είπε για τον Γέροντα Πορφύριο θαυμαστά πράγματα, που μας φαίνονταν απίστευτα.


-Συγγνώμη, αυτά που λέτε πότε γίνανε; τον διέκοψα.


-Πριν δυο χρόνια.


-Α, πρόσφατα! Λοιπόν, για πέστε μου.


-Όλα τα παιδιά καθόντουσαν κάτω από ένα δένδρο, μιλούσανε και γελούσανε, όταν ξαφνικά είδανε έναν καλόγερο να τα πλησιάζει. Σηκώθηκαν, του φίλησαν το χέρι και ο Γέροντας άρχισε να τους μιλάει προσφωνώντας κάθε παιδί με το όνομά του. Όπως καταλαβαίνεις, τα παιδιά απόρησαν, πού ήξερε τα ονόματά τους και τα οικογενειακά τους. Στο γιος μου είπε: «-Πες της μαμάς σου να μην κάνει χειρουργείο, είναι καλά!» «-Την ξέρετε;» «-Την ξέρω, όλους σας ξέρω!» «-Ποιος είστε;» τον ρώτησε. «-Είμαι ο Γέροντας Πορφύριος», είπε και έφυγε.


Στο γυρισμό από το Άγιο Όρος, σταμάτησαν στην Ουρανούπολη, σε ένα φαρμακείο να πάρουν ασπιρίνες, γιατί τους πείραξε η θάλασσα και ζαλίστηκαν. Μπαίνοντας στο φαρμακείο είδαν την εικόνα του Γέροντα Πορφυρίου και είπαν: «-Να ο Γέροντας Πορφύριος που είδαμε στο Άγιο Όρος!» Μόλις το άκουσε η φαρμακοποιός, σάστισε. «-Συγγνώμη, παιδιά, είδατε αυτόν τον Γέροντα στο Άγιο Όρος;» «-Ναι, τώρα από εκεί ερχόμαστε.» «-Είστε σίγουροι;» «-Βέβαια είμαστε σίγουροι, αφού μιλήσαμε μαζί του.


Και μάλιστα απορήσαμε πού ήξερε τα ονόματά μας και τα οικογενειακά μας. Όταν τον ρωτήσαμε ποιος είναι, μας είπε πως ήταν ο Γέροντας Πορφύριος». «-Παιδιά, είμαι σίγουρη ότι τον είδατε, όμως... Μην τρομάξετε μ' αυτό που θα σας πω... Ο Γέροντας πέθανε πριν πέντε χρόνια!» Τα παιδιά έπαθαν σοκ! «-Αδύνατον!» της είπαν, «αφού μιλήσαμε!»


Και εγώ και η γυναίκα μου πιστέψαμε πως κάποιον άλλον είδαν, που τον έλεγαν κι αυτόν Πορφύριο και του έμοιαζε. Άλλωστε όλοι οι καλόγεροι μοιάζουν μεταξύ τους. «-Δεν με πιστεύετε, ε; Τέλος πάντων, εμένα μου είπε να μη πας για χειρουργείο, είσαι καλά», είπε το παιδί στη μητέρα του.


Σε δύο μέρες μπήκαμε στο νοσοκομείο. Την επομένη το πρωί θα γινόταν το χειρουργείο. Η ώρα του χειρουργείου έφτασε και, ενώ εγώ περίμενα απ' έξω με αγωνία, ξαφνικά, βλέπω τη γυναίκα μου να βγαίνει. Έτρεξα κοντά της: «-Τι έγινε;» «-Δεν κάνω χειρουργείο, είμαι καλά!» Από πίσω της βγήκε και ο γιατρός. «-Τι έγινε, γιατρέ;» «-Δεν ξέρω, δεν θέλει να χειρουργηθεί!» «-Σας είπα, είμαι καλά!» «-Κορίτσι μου, τρελάθηκες;» Την πήρα αγκαλιά και προσπαθούσα να την πείσω, πως πρέπει να γίνει η εγχείρηση. «-Σου είπα νιώθω καλά, κάντε μου εξετάσεις και θα δείτε ότι είμαι καλά, το νιώθω!» «-Ωραία!» είπε ο γιατρός, «ας μην την πιέσουμε, αφού νοιώθει καλά.» «- Δεν με πιστεύετε; Ωραία! Κάντε μου εξετάσεις για να πειστείτε.»


Πράγματι έγιναν οι εξετάσεις. Την επομένη μέρα μας ήρθαν και οι απαντήσεις.


Εδώ ο κύριος πήρε μια βαθιά ανάσα.


-Τι έδειξαν οι απαντήσεις;


-Πως ποτέ δεν την άγγιξε η αρρώστια! Οι γιατροί να βλέπουν τις παλιές εξετάσεις και τις καινούργιες και να έχουν τρελαθεί! Δεν μπορεί, θα πρέπει να μπερδεύτηκαν με άλλες, θα ξανακάνουμε αύριο, έλεγαν απορημένοι.


Ωστόσο ήρθε ο γιος μου, που βλέποντας τους γιατρούς μπερδεμένους με τις εξετάσεις, μου λέει.


-Γιατί δεν πιστεύεις αυτά που μου είπε ο Γέροντας Πορφύριος στο Άγιο Όρος;


Τότε πετιέται ένας γιατρός:


-Τι είπες; Ο Γέροντας Πορφύριος τι σου είπε;


-Πως η μαμάς μου είναι καλά και να μην κάνει χειρουργείο!


Ο γιατρός έβγαλε από την τσέπη του τη φωτογραφία του Γέροντα Πορφυρίου.


-Αυτόν είδες, αγόρι μου, στο Άγιο Όρος;


-Ναι, Αυτόν!


-Οι εξετάσεις είναι σωστές! Η γυναίκα σας είναι καλά, μπορείτε να φύγετε και τώρα μάλιστα! Ετοιμαστείτε!


Στη γυναίκα μου οι γιατροί είχαν δώσει τρεις μήνες το πολύ ζωή. Έχουν περάσει δυο χρόνια και είναι μια χαρά, πιο καλά από ότι ήταν πριν την αρρώστια. Γι' αυτό αγαπούμε πάρα πολύ τον Γέροντα Πορφύριο. Έχουμε πάει και στο Μοναστήρι του πολλές φορές. Και όποτε έχουμε δυσκολίες, εκείνος μας στηρίζει.


Η αφήγηση του κυρίου για ένα ακόμη θαύμα του Γεροντάκου μου, μου έδωσε μεγάλη χαρά. Το μόνο που ψέλλισα, καθώς κατέβαινε ο κύριος, ήταν «ευχαριστώ!»



ΠΟΡΦΥΡΙΑΣ ΜΟΝΑΧΗΣ: "ΤΑΞΙΔΕΥΟΝΤΑΣ ΣΤΑ ΤΕΙΧΗ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ".

ΕΞΟΜΟΛΟΓΗΣΗ" ΧΩΡΙΣ ΕΞΟΜΟΛΟΓΗΣΗ: "ΜΙΑ ΕΥΧΗ ΓΙΑ ΝΑ ΚΟΙΝΩΝΗΣΩ"

Παρουσιάζονται κατά διαστήματα στους Πνευ­ματικούς άνθρωποι μεγάλης συνήθως ηλικίας, σε σπάνιες περιπτώσεις στις πόλεις, αλλά πολύ συχνό­τερα στα χωριά και ζητούν να τους διαβάσουν (οι Εξομολόγοι) μια ευχή για να κοινωνήσουν. Είναι προφανώς προκατειλημμένοι από μακροχρόνια επικρατούσα συνήθεια, η οποία εμφανίζεται μάλι­στα και ως «παράδοση»!

Από αμνημονεύτων χρόνων, και μάλλον από της τουρκοκρατίας, λόγω απαιδευσίας κλήρου και λα­ού, διέφυγε το στοιχείο της εξομολογήσεως από το μυστήριο της Μετανοίας και Εξομολογήσεως και ο λαός συνήθισε να «εξομολογείται» χωρίς να εξαγορεύει τα αμαρτήματά του, δηλ. στην ουσία χωρίς να εξομολογείται.

Προσέρχονταν στον Ιερέα και αυτός, χωρίς να τους συστήνει την εξομολόγηση, τους διάβαζε τη συγχωρητική ευχή, ή ατομικώς ή και ομαδικώς. Με­τά κοινωνούσαν έχοντας προφανώς και ήρεμη τη συνείδησή τους!

Και επειδή οι άνθρωποι πάντοτε ρέπουν προς τα εύκολα, θέλουν δηλαδή λύση των προβλημάτων τους και στην προκειμένη περίπτωση των αμαρτημάτων τους, χωρίς μετάνοια και εξομο­λόγηση, χωρίς κόπο και θυσία, όσοι είναι αυτής της νοοτροπίας, συνεχίζουν την… «παράδοση»!

Αυτή η άγνοια και παρεξήγηση πρέπει να εκλεί­ψει. Πρέπει να καταλάβουμε όλοι μας ότι, διάγο­ντες τον 21ον αιώνα, δεν είναι επιτρεπτό και τιμητι­κό οι Ιερείς να δέχονται και οι «πιστοί» να ζητούν εξομολόγηση χωρίς εξαγόρευση των αμαρτιών. Αυτός που θέλει να κοινωνήσει, πρέπει να υποδε­χτεί τον Χριστό στο καθαρό «σαλόνι» της ψυχής του· και η κάθαρση της ψυχής, γίνεται με την εξομο­λόγηση.

Για να υποδεχτούμε στην ονομαστική μας γιορτή τους επισκέπτες μας, καθαρίζουμε μέρες το σπίτι μας και στολίζουμε ιδιαίτερα το σαλόνι μας. Εάν αυτά τα προσέχουμε για τους ανθρώπους, πώς θα υποδεχτούμε τον Χριστό με τη Θ. Κοινωνία στην καρδιά μας, χωρίς να την καθαρίσουμε από τις ποι­κίλες αμαρτίες που καθημερινά κάνουμε, χωρίς να εξομολογηθούμε; Γίνεται να βάλουμε τον επισκέ­πτη μας να καθίσει σε κάθισμα λερωμένο; Όταν δεν συμμετέχουμε σωστά στο μυστήριο της Μετανοίας – Εξομολογήσεως μοιάζει σαν να μη νοιώθου­με πού βάζουμε να «καθίσει» ο Χριστός.

Έκτος αυτών πρέπει να γνωρίζουμε ότι η εξαγό­ρευση των αμαρτιών μας είναι τελείως απαραίτητη για δύο βασικούς λόγους. Πρώτον, διότι (η εξαγό­ρευση) αποτελεί ένα από τα αισθητά σημεία του Μυστηρίου και χωρίς αυτό δεν υπάρχει Μυστήριο. Δεύτερον, διότι ο Εξομολόγος όταν διαβάζει τη σχετική ευχή μετά την εξομολόγηση του εξομολογουμένου, λέει ότι συγχωρούνται οι αμαρτίες που ήδη έχει πει ο εξομολογούμενος (και όχι αυτές που δεν είπε).

Επομένως, ποτέ ξανά να μη πει κανείς: «Μια ευχή για να κοινωνήσω». Αλλά όταν θέλω να κοινωνήσω προετοιμάζομαι για την εξομολόγησή μου με τη βοήθεια κάποιου βοη­θήματος και πάω να εξομολογηθώ τις αμαρτίες μου μετανοιωμένος και αποφασισμένος να διορθωθώ.

Δεν εξομολογούμαι από φόβο ή από συνήθεια, ούτε για να φύγει το βάρος που έχω μέσα μου. Δεν εξομολογούμαι δύο – τρεις μόνο αμαρτίες για να αναπαύσω τη συνείδησή μου ή για να απαλλαγώ από τις ενοχές που με βαραίνουν.

Εξομολογούμαι γνωρίζοντας ότι, όποιες αμαρ­τίες μου αποκρύπτω η «τις ξεχνώ», όποιες παρου­σιάζω συγκεκαλυμμένες για να μη φανεί το μέγεθος ή το είδος της αμαρτίας μου και όποιες ωραιοποιώ από ντροπή, μένουν αθεράπευτες και οι πληγές των αμαρτιών μου με μολύνουν. Στη Θεία Κοινωνία που ακολουθεί, η Θεία χάρη μένει ανενέργητη, διότι ο Χριστός δεν αναπαύεται μέσα μου, επειδή είμαι «ακάθαρτος». ΕΞΟΜΟΛΟΓΟΥΜΑΙ διότι αμάρτησα· προς τον Θεό, προς τον πλησίον μου (τον οποιονδήποτε) και προς τον εαυτό μου.

Εξομολογούμαι διότι ανακαλύπτω και αναγνω­ρίζω ΟΛΕΣ τις αμαρτίες που έκανα, διότι μετανοιώνω γι’ αυτές και τις καταθέτω χωρίς ντροπή στον Πνευματικό μου. (Όσες τυχόν τις ξέχασα και τις θυμήθηκα καθυστερημένα τις σημειώνω, για να μη τις ξεχάσω πάλι και τις λέω στην επόμενη εξομολό­γησή μου).

Εξομολογούμαι, διότι θέλω να λάβω τη συγχώ­ρηση και την ευλογία του Θεού, ώστε να ζήσω από δω και μπρος, όπως θέλει ο Θεός εν μετάνοια και υπακοή στο νόμο Του.


http://www.agioritikovima.gr/perizois/23499-eksomologii-ch%CE%BF

When praying, why include the Saints......

In our Prayer rule we can also ask the saints to intercede for us and to help us in our worldly struggles. Saints are those holy individuals who have died as martyrs, who have made a fearless confession of faith often with the threat of death, who have demonstrated self-sacrificing service, who have a special gift of healing and perform miracles after their death when remembered in prayer.

These holy people the Lord calls His friends. You are My friends if you do whatever I command you. No longer do I call you servants, for a servant does not know what his master is doing; but I have called you friends, for all things that I heard from My Father I have made known to you. (John 15:14-15)

They are those He has received in His heavenly mansions in fulfillment of His words: Where I am, there you may be also. (John 14:3) Instead of praying for forgiveness of their sins, we praise them for their struggles in Christ. We make petitions to them asking them to pray for us and the remission of our sins and spiritual growth, seeking their help in our spiritual needs.

The saints are near the Throne of God.

Then I looked, and I heard the voice of many angels around the throne, the living creatures, and the elders; and the number of them was ten thousand times ten thousand, and thousands of thousands, who praised the Lord. (Rev 5:11)

Our communion in prayer with the saints is the realization of the bond between Christians on earth and the Heavenly Church. (Heb 12:22-23)

Sacred scripture presents numerous examples that the righteous, while still living can see and hear and know much that is inaccessible to the ordinary understanding. The saints while they were still on earth we able to penetrate in spirit into the world above.

From the parable of the rich man and Lazarus (luke 16:10-31) we know that Abraham being in heaven could hear the cry of the rich man who was suffering in hell, despite the great unbridgeable gulf that separates them.

The Church has always taught the invocation of the saints, convinced they intercede for us before God in heaven. Having a prayer relationship with a saint is another way that we can gain help in our spiritual path to salvation in the Church.

Homily nineteen ( Saint Macarius the Great )

Christians, wishing to advance and grow, ought to push themselves toward every good so as to free themselves from every habitual sin and be filled by the Holy Spirit.


Strive to Show Humility

1. ...Believe firmly in the Lord and giving himself completely to the words of his commands and renouncing the world in all things so that his whole mind may not be taken up with anything ephemeral.

...Persevere constantly in prayer, always waiting in faith that expects his coming and his help, keeping the goal of his mind ever fixed upon this.

...Push yourself to every good work and to doing all the commandments of the Lord, because there is sin dwelling within him.

...Show humility before every person and to consider himself the least and the worst.

...Do not seek honor or praise or the glory of men as it is written in the Gospel (Jn 12:44).

...Always have only the Lord and his commandments before his eyes, wishing to please him alone in the meekness of his heart, as the Lord says: "Learn of me, because I am meek and humble of heart and you will find rest for your souls" (Mt 11:29).


Strive to be merciful and good

2. Likewise, let him accustom himself to be merciful, compassionate, and good according to his power, as the Lord says: "Be good and kind, even as your heavenly Father is merciful" (Lk 6:36). And again he says: "If you love me, keep my commandments" (Jn 14:15). And again: "Strive to enter through the narrow door" (Lk 13:24). Above all, let him take the humility and conduct of the Lord, his meekness and conversation, as his model by ever remembering him. Let him continue incessantly in prayers, always beseeching and believing that the Lord may come to dwell in him and may perfect and give him power to accomplish all his commands and that the Lord himself may become the dwelling place for his soul.




And thus, the things he now does with effort of a reluctant heart, he may perform one day willingly, accustoming himself always to the good and remembering the Lord and waiting for him always in great love. Then the Lord, seeing such an intention and his good diligence, how he strives to remember the Lord and always seeks to do good and is humble and meek and loving, how he guides his heart, whether he wishes or not to the best of his ability with force, has mercy on him and frees him from his enemies and the indwelling sin. He fills him with the Holy Spirt. And gradually without force or struggle he keeps all the Lord's commandments in truth. Or, rather, it is the Lord who keeps in him his very own commandments and then he brings forth purely the fruits of the Spirit.


Must force ourselves in the Beginning

3. It is, however, necessary at first for one coming to the Lord force himself thus to do good and, even if he should not in his heart be so inclined, he must constantly await his mercy with unshakened faith and push himself to love, even if he does not have love. He ought to push himself to meekness, even if he has none, to mercy and to have a merciful heart. He must force himself to be disregarded, and when he is looked down upon by others, let him rejoice. When he is made light of or dishonored, let him not become angry according to the saying: "Beloved, do not avenge yourselves" (Rom 12:19). Let him push himself to prayer even when he does not possess the prayer of the Spirit. And so. God, seeing him striving so and pushing himself by determination, even if the heart is unwilling, gives him the authentic prayer of the Spirt gives him true charity, true meekness, "the bowels of mercies" (Col 3:12), true kindness, and, simply put, fills him with the fruits of the Spirit.


Though Effort We develop Trust in God.

4. If a person pushes himself to attain prayer alone... without striving earnestly for meekness and humility and charity and all the other commandments of the Lord, neither taking pains nor struggling and battling to succeed in these as far as his choice and free will go, he may at times be given a grace of prayer with some degree of repose and pleasure from the Spirit according as he asks. But he has the same traits he had before. He has no meekness, because he did not seek it with effort and he did not prepare himself beforehand to become meek. He has no humility, since he did not ask for it and did not push himself to have it. He has no charity toward all men, because he was not concerned with it and did not strive for it in his asking for the gift of prayer. And in doing his work, he has no faith or trust in God, since he did not know that he was without it. And he did not take the pains to seek from the Lord for himself to have a firm faith and an authentic trust.




Strive to Live According to the Ways of God

5. For just as he forces himself to prayer, even when unwilling, so, everyone must push himself likewise to trust, so also to humility, so to charity, so to meekness, sincerity, and simplicity, so "unto every patience and long-suffering with joy" (Col 1: 11), so also to regard himself as little and to consider himself as poor and the least of all. He strives not to speak without profit, but always to be concerned to speak the things of God with mouth and heart. He is attentive not to become angry and loud-mouthed according to the saying, "Let all bitterness and anger and clamoring be put away from you, with all malice" (Eph 4:3 1). He strives to live according to all the ways of the Lord, in the practice of virtue and good and noble conduct, to possess all manifestations of goodness, of humility, of meekness, never being proud and high-minded and puffed up and never to speak against anyone.



With approval of Christ all striving becomes efortless

6. In all of these matters a person must push himself if he desires to gain the approval of and be pleasing to Christ so that the Lord, seeing his determination and purpose in forcing himself to all goodness and kindness and humility and charity and prayer with full determination, may give himself completely to him. The Lord himself does all of these things in truth in him without labor and force, which before he could not perform, even by his own determination, because of sin that indwelled in him. And now all the practice of virtues comes to him as though the virtues are a part of his nature. The reason is really that the Lord comes and dwells in him and he is in the Lord. The Lord himself operates in him to accomplish his own commandments, effortlessly now, filling him with the fruit of the Spirit. But if anyone forces himself only to possess the virtue of prayer, until he receives that gift from God, but does not similarly push himself to those other virtues, he cannot really perform them purely and faultlessly. He must orientate himself toward what good he is capable of doing.




Sometimes the divine grace comes to him as he is asking and imploring. For God is good and kind and he gives to those who ask him whatever they are seeking. If one does not strive to be good, does not possess the virtues already mentioned and has not even prepared himself for them, he loses the grace which he has acquired and falls because of pride, or he does not make progress nor increase in the grace that came to him because he does not give himself purposefully to the Lord's commandments. For the dwelling place and the repose of the Spirit is humility, charity, and meekness and the other commandments of the Lord.




Essential to force ourselves

7. Therefore, it is necessary that whoever wishes truly to please God and receive from him the heavenly grace of the Spirit and to grow and be perfected in the Holy Spirit should force himself to observe the commandments of God and to make his heart submissive, even if he is unwilling according to the saying, "Therefore, I observe all thy commandments and every false way I abhor" (Ps 119:128). As one pushes and compels himself to persevere in prayer until he succeeds, similarly, if he wishes and forces and compels himself to practice all the virtues and develops a good habit, he thus asks and begs of the Lord always. And obtaining his request and receiving a taste for God and becoming a participator of the Holy Spirit, he makes the gift given to him to increase and to thrive as he rests in humility, in charity, and in meekness.




A humble person never falls

8. The Spirit himself graces him with all of these virtues and teaches him authentic prayer, authentic charity, authentic meekness, for which he pushed himself and sought to possess them. And he had a concern and thought about them and they were given him. And thus, growing and becoming perfect in God, he is deemed worthy to become an heir of the kingdom. For the humble person never falls. Where would he fall since he is lower than all others? A proud mind is a great humiliation, while humility is a great uplifting of the mind and an honor and dignity. Let us, then, push ourselves and strive to obtain humility, even though our heart is unwilling, to obtain meekness and charity by praying and begging God in faith and hope and love unceasingly with such expectancy and purpose so that he may send his Spirit into our hearts in order that we may pray and "worship God in spirit and in truth" (Jn 4:24).




Pray that the The Spirit will teach us

9. Let us pray that the Spirit may teach us true prayer which now we are unable to accomplish even through our earnest striving. He will teach us how to accomplish, with hearts of compassion, kindness and all the other commandments of the Lord truly without any trouble and force since the Spirit himself knows how to fill us with his fruit. And so we fulfill the commandments of God through his Spirit, who alone knows the will of the Lord. The Spirit has perfected us in himself and He is perfected in us as we are purified from all defilement and stain of sin, as he presents us as beautiful brides, pure and spotless, to Christ. We rest in God, in his kingdom, and God rests in us for all ages unending. Glory to his tender compassion and mercy and love that he has deigned to bestow such honor and glory to the human race and to deign to make them sons of the heavenly Father and has called them his own brothers. To him be glory forever. Amen.


Saint Macarius the Great



From Pseudo-Macarius: The Fifty Spiritual Letters and the Great Letter, The Classics of Western Spirituality, ed. & trans. George A. Maloney, Paulist Press, NJ, 1992, pp 146-150.

Why is it important to be attentive in Prayer ( Saint Theophan the Recluse )

Our minds are like wild beasts. We must learn to control their tendency to wander. In prayer absolute attention on the prayer and God is essential. You may notice how even during your normal activities during the day you are easily distracted. You probably find this even more noticeable when you are trying to pray. Harnessing the mind for effective prayer requires hard work.

Attention Requires Hard Work
Saint Theophan tell us,
"Lasting pacification of the thoughts is a gift from God, but this gift is not given without intensifying one's personal labors."
Just because we have made time for our morning and evening prayer and are praying, God will not quiet our minds for us. We must act to bring our mind to attention and then He will assist us.

Saint Macarius the Great says,
"Let him push himself to prayer even when he does not possess the prayer of the Spirit. And so. God, seeing him striving so and pushing himself by determination, even if the heart is unwilling, gives him the authentic prayer of the Spirit gives him true charity, true meekness, "the bowels of mercies" (Col 3:12), true kindness, and, simply put, fills him with the fruits of the Spirit." ...read Homily 19.3

A person ought to labor to concentrate on his thoughts. He must cut away all underlying matter that leads to evil thoughts, urging himself toward God. He should not allow his thoughts o control his will, but he needs to collect them whenever they wander off in all directions, discerning natural thoughts from those that are evil.
Homily 6.3

It is through our striving and forcing ourselves that God will see that we are giving our best effort to restrain ourselves and to do good. Seeing this He will grant us true prayer and our striving will become effortless. Therefore, if we allow our mind to wander and taste of its own delights and we do not make any effort to contain it, God will see that we are not prepared for His full grace. How can He have confidence that we will be capable to do good with it if it were given?

At the beginning of a conscious prayer life there is much effort required to control our minds. This is why it is usually recommended to include, prostrations, making the sing of the cross, bowing, and standing. It is also recommended to begin saying prayers aloud. All this is to help bring greater attention to the process of prayer so that the mind can be contained and its wandering cannot destroy our efforts at prayer.

Control the Wandering Mind
Saint Theophan advices us as follows,
"You must not allow the thoughts to wander voluntarily, but when they stray involuntarily, you must immediately turn them back, reproaching yourself, regretting and grieving over your weakness."

Similarly Saint Macarius says,
"Nor should they in prayer be satisfied.. while all the while their mind wanders far from him. They must guard against every neglect of thoughts and unseemly attitude and turn the whole soul with the body back to prayer." ...

Focus on the Words of the Prayer
John Climacus advises to enclose your mind within the words of the prayer,
"Make the effort... to enclose your mind within the words of your prayer; and if, like a child, it gets tired and falters, raise it up again. The mind, after all, is naturally unstable, but the God Who can do everything can also give it firm endurance. Persevere in this, therefore, and do not grow weary... If you are careful to train your mind never to wander, it will stay by you even at mealtimes. But if you allow it to stray freely, then you will never have it beside you." ...

What they say is only common sense. If our mind is prone to wander then how can God help us. It is through the focusing of our mind that we direct our body to do the good things He commands us. If we cannot control our mind in prayer, how can we possible control it otherwise? God relies on us to develop the discipline that we are capable of. A large part of our effort in prayer is learning how to control our wandering mind.

Say the Words of the Prayer Slowly and aloud.
Saint Ignatius Brianchaninov advises us to repeat the words of our prayer slowly and to say them aloud.
"Specially helpful in holding the attention during prayer is an extremely unhurried pronunciation of the words of the prayer. Pronounce the words without hurrying so that the mind may quite easily stay enclosed in the words of the prayer, and not slip away from a single word. Say the words in an audible voice when you pray alone; this also helps to hold the attention." ..

Memorize your Daily Prayers
Saint Theophan suggests that we can increase concentration in the beginning by memorizing the prayers in our prayer rule.
He says,
"When memorizing prayers, do not forget to grasp each word and feel it; then at actual prayer time these words will engross your attention."
Memorization brings the words of the prayer inside our being. It adds a new dimension to saying prayers when they come from within and the words have sincere meaning.

Prepare for Prayer
He also reminds us that proper preparation is important. You want to collect your thoughts before you begin to pray, setting aside the cares of this world and concentrating our mind on God.

He says,
"Rouse yourself within yourself the need for prayer at this particular time..." Renew your awareness of your spiritual needs and how it is through prayer that you develop a intimate relationship with God. He says, "When there is the consciousness and the feeling for such needs in the heart, the heart itself will not allow your thoughts to wander off to something else, but will compel you to implore the Lord concerning them.

Above all , you will feel more keenly your complete helplessness: without God, you are completely lost. If misfortune threatens someone, and if he is standing before a person who can save him from it with a single nod of his head, is he going to stand there looking around? No, he is gong to fall on his knees before him and implore him. That is ho you should be at prayer, when you go to it with feeling of total misfortune and consciousness that there is no one who can deliver you from it except the One God."

Be Persistent and Try Different Ways
Being attentive in prayer is fundamental. We can pray in differing ways as long as we are attentive to what we are saying and God. Saint Macarius says, we ought " to have an attentive mind, waiting expectantly on God until he comes and visits the soul by means of all of its openings and its paths and senses... The soul should be totally concentrated on asking and on a loving movement toward the lord, not wandering and dispersed by its thoughts ..." Try different ways to achieve this attentiveness. Saint Macarius says, "Let us develop in our souls versatility and expertise in order to obtain the genuine and great gain, namely, God, who teaches us how truly to pray." With attentiveness God will begin to pray within us and we no longer will have to make the effort that is so essential in the beginning.

With God's Help All Is Possible
Saint Macarius says,
The Lord finds rest in the well-intended soul, making it a throne of glory, and he sits on it and takes his rest. ...

Desert Fathers - Unknown
A brother asked one of the Fathers, What shall I do? My thoughts are always turned to lust without allowing me an hour’s respite, and my soul is tormented by it. He said to him, Every time the demons suggest these thoughts to you, do not argue with them. For the activity of demons always is to suggest, and suggestions are not sins, for they cannot compel; but it rests with you to welcome them, or not to welcome them. Do you know what the Midianites did? They adorned their daughters and presented them to the Israelites. They did not compel anyone, but those who consented, sinned with them, while the others were enraged and put them to death. It is the same with thoughts.
The brother answered the old man, What shall I do, then, for I am weak and passion overcomes me?? He said to him, Watch your thoughts, and every time they begin to say something to you, do not answer them but rise and pray; kneel down, saying, Son of God, have mercy on me.
Then the brother said to him, Look, Abba, I meditate, and there is no compunction in my heart because I do not understand the meaning of the words. The other said to him, Be content to meditate. Indeed, I have learned that Abba Poemen and many other Fathers uttered the following saying, The magician does not understand the meaning of the words which he pronounces, but the wild animal who hears it understands, submits, and bows to it. So it is with us also; even if we do not understand the meaning of the words we are saying, when the demons hear them, they take fright and go away.


Conclusion
Work on controlling the mind and reigning in its tendency to wander when you want to pray. As you develop the capability to harness this wild beast, your prayer life will blossom and you will find benefits in all other aspects of your life. You will ability to know God's will and to act on it will be greatly enhanced.

Jesus Prayer ( Saint Hesychios )

“Just as it is impossible to fight battles without weapons, or to swim a great sea with clothes on, or to live without breathing, so without humility and the constant prayer to Christ it is impossible to master the art of inward spiritual warfare or to set about it and pursue it skillfully.”


Saint Hesychios

Το κομποσχοίνι

Ας σταθούμε για λίγο και ας κοιτάξουμε ένα μικρό κομποσχοίνι, σαν αυτό που κατασκευάζεται από μαύρο μαλλί στο Άγιον Όρος. Είναι μία ευλογία από έναν Άγιο Τόπο. Όπως τόσα άλλα που έχουμε στην Εκκλησία, είναι κι αυτό μία ευλογία ετοιμασμένη και δοσμένη σε μας από κάποιον εν Χριστώ αδελφό ή πατέρα, ένα ζωντανό μάρτυρα μιας ζώσης παραδόσεως. Είναι μαύρο το χρώμα του πένθους και της λύπης και αυτό μας θυμίζει να είμαστε νηφάλιοι και σοβαροί στη ζωή μας. Έχουμε διδαχθεί ότι η προσευχή της μετανοίας, ειδικά η προσευχή του Ιησού, μπορεί να μας φέρει αυτό που οι Πατέρες ονομάζουν «χαρμολύπη». Εμείς νιώθουμε λύπη για τις αμαρτίες και αδυναμίες και πτώσεις μας ενώπιον του Θεού, των συνανθρώπων μας και του εαυτού μας, όμως η λύπη αυτή γίνεται πηγή χαράς και αναπαύσεως εν Χριστώ, ο οποίος εκχύνει το έλεός Του και την συγχώρηση σε όλους όσοι επικαλούνται το όνομά Του.

Το κομποσχοίνι αυτό είναι πλεγμένο από μαλλί, έχει δηλαδή ληφθεί από πρόβατο, γεγονός που μας θυμίζει ότι είμαστε πρόβατα του Καλού Ποιμένος, του Κυρίου Ιησού Χριστού. Θυμίζει ακόμη τον «Αμνόν του Θεού, τον αίροντα τας αμαρτίας τον Κόσμου». Παρόμοια και ο Σταυρός του κομποσκοινιού μας μιλά γι' αυτή τη θυσία και τη νίκη της ζωής επί του θανάτου, της ταπεινώσεως επί της περηφάνιας, της αυτοθυσίας επί του φωτός επί του σκότους. Και η φούντα; Αυτή να τη χρησιμοποιείς, για να σκουπίζεις τα δάκρυα από τα μάτια σου ή, αν δεν έχεις δάκρυα, να σου θυμίζει να πενθείς, γιατί δεν έχεις πένθος. Εξ άλλου, μικρές φούντες στόλιζαν τα ιερά άμφια από τον καιρό της Παλαιάς Διαθήκης. Αυτό μας θυμίζει την Ιερά Παράδοση της οποίας μετέχουμε, όταν χρησιμοποιούμε το κομποσκοίνι.

Τα κομποσκοίνια πλέκονται σύμφωνα με μία παράδοση που χάνεται στα βάθη των αιώνων. Ίσως μία από τις πιο πρώιμες μορφές κάποιου μέσου βοηθητικού της προσευχής ήταν η συγκέντρωση μικρών λιθαριών ή σπόρων και η μετακίνησή τους από ένα σημείο ή δοχείο σε ένα άλλο κατά την διάρκεια του «κανόνα» της προσευχής ή του «κανόνα» των μικρών ή μεγάλων μετανοιών. Αναφέρεται ακόμη η ιστορία ενός μονάχου που σκέφθηκε να κάνει απλούς κόμπους σε ένα σχοινί και να το χρησιμοποιεί στον καθημερινό «κανόνα» της προσευχής του. Ο διάβολος όμως έλυνε τους κόμπους από το σχοινί και ματαίωνε τις προσπάθειες του φτωχού μονάχου. Εμφανίστηκε τότε ένας Άγγελος και δίδαξε στο μοναχό έναν ειδικό κό­μπο, όπως είναι τώρα διαμορφωμένος στα κομποσκοίνια, αποτελούμενο από αλλεπάλληλους Σταυρούς. Τους κόμπους αυτούς ο διάβολος δεν μπορούσε να τους λύσει λόγω της παρουσίας των Σταυρών.

Κομποσχοίνια υπάρχουν σε μεγάλη ποικιλία σχημάτων και μεγεθών. Τα περισσότερα έχουν ένα Σταυρό πλεγμένο ανάμεσα στους κόμπους ή στην άκρη τους, ο οποίος σημειώνει το τέλος, καθώς επίσης και ένα είδος σημαδιού μετά από κάθε δέκα, εικοσιπέντε ή πενήντα κό­μπους ή χάνδρες. Υπάρχουν πολλά είδη κομποσχοινιών. Μερικά είναι πλεγμένα από μαλλί ή μετάξι ή κάποιο άλλο πιο πολυτελές ή πιο απλό υλικό. Άλλα είναι κατασκευασμένα με χάνδρες ή με το αποξηραμένο λουλούδι ενός φυτού που λέγεται «δάκρυ της Παναγίας».

Το κομποσχοίνι είναι ένα από τα αντικείμενα που δίδονται σε έναν Ορθόδοξο μοναχό κατά την τελετή της κούρας του. Του δίνεται σαν το πνευμα­τικό του ξίφος με το οποίο ως στρατιώ­της του Χριστού πρέπει να πολεμήσει κατά του νοητού εχθρού μας, του δια­βόλου. Το ξίφος αυτό το χρησιμοποιεί επικαλούμενος το όνομα του Κυρίου και Θεού και Σωτήρος μας Ιησού Χριστού και ικετεύοντας για το έλεος Του με την προσευχή του Ιησού: Κύριε Ιησού Χρι­στέ, Υιέ του Θεού, ελέησον με τον αμαρτωλόν. Η προσευχή αυτή μπορεί να λεχθεί σε συντομότερη μορφή: Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησόν με, ή σε εκτενέστερη: Κύριε Ιησού Χριστέ, Υιέ και Λόγε του Θεού, δια πρεσβειών της υπεραγίας Θεοτόκου και πά­ντων των Αγίων, ελέησόν με τον αμαρτωλόν.

Με την βοήθεια του κομποσχοινιού μπορούν να γίνουν και άλλες σύντομες προσευχές, όπως η προσευχή του τε­λώνη: ο Θεός, ίλάσθητι μοι τω αμαρτωλω, η προσευχή στην Θεοτόκο: Ύπεραγία Θεοτόκε, σώσον ημάς, ή άλλες σύντομες προσευχές στον φύ­λακα Άγγελο, σε μεμονωμένους Αγίους ή στους Αγίους Πάντες.

Η συνηθισμένη μορφή μιας τέτοιας προσευχής είναι: Άγιε Άγγελε - ή Άγιε (δείνα) πρέ­σβευε υπέρ εμού. Μετατρέποντας τις λέξεις των συντόμων αυτών προσευχών σε «ελέησον ημάς» ή «πρέσβευε υπέρ ημών» ή συμπεριλαμβάνοντας το όνομα ή τα ονόματα ανθρώπων για τους οποίους θέλουμε να προσευχηθούμε, μπορούμε επιπλέον να χρησιμοποιούμε το κομποσχοίνι για προσευχές υπέρ των άλλων. Το ίδιο ισχύει και για προσευχή υπέρ των κεκοιμημένων: Ανάπαυσον, Κύριε, την ψυχήν του δούλου σου.

Όταν οι μοναχοί και οι λαϊκοί κρατούν το κομποσχοίνι στα χέρια τους, αυτό αποτελεί υπενθύμιση της υποχρεώσεώς τους να προσεύχονται χωρίς διακοπή, σύμφωνα με την εντολή του Αποστόλου Παύλου: αδιαλείπτως προσεύχεσθε.

Ο καθένας μπορεί να κρατά ένα κομποσχοίνι στην τσέπη ή σε κάποιο διακριτικό μέρος, όπου μπορεί εύκολα να το χρησιμοποιήσει απαρατήρητος, σε περιπτώσεις που είναι προτιμότερο να προσευχηθεί μυστικά, χωρίς να ελκύσει την προσοχή των άλλων. Το κομποσχοίνι μπορεί επίσης να τοποθετηθεί επάνω από το προσκέφαλο του κρεβατιού μας, στο αυτοκίνητο, μαζί μ' ένα μικρό Σταυρό ή εικόνισμα ή σε άλλα κατάλληλα σημεία ως υπενθύμιση προσευχής και ως ένα είδος ευλογίας και μία άγια και θεία παρουσία στη ζωή μας.

Τώρα ας δούμε σύντομα τον πρωταρχικό σκοπό για τον οποίο κατασκευάστηκε το κομποσχοίνι. Ο κύριος σκοπός του κομποσχοινιού είναι να μας βοηθά κατά την προσευχή μας προς το Θεό και τους Αγίους Του. Εκτός από το να μας χρησιμεύει ως μία διαρκής εξωτερική υπενθύμιση και ευλογία, πως μπορεί αυτό το μικρό κομποσχοίνι να μας βοηθήσει να προσευχόμαστε; Μπορούμε βέβαια και χωρίς αυτό να προσευχηθούμε, μερικές φορές μάλιστα μπορεί να μας αποσπάσει στην προσπάθειά μας να συγκεντρωθούμε στην προσευχή. Έχοντας αυτά υπ' όψιν, ας δούμε μερικούς τρόπους με τους όποιους μας βοήθα το κομποσχοίνι.

Μερικές φορές η προσευχή μας είναι θερμή και μας είναι εύκολο να προσευχηθούμε. Άλλοτε όμως ο νους μας είναι τόσο σκορπισμένος ή είμαστε τόσο ταραγμένοι ή με τόσο διασπασμένη την προσοχή, που μας είναι πρακτικά αδύνατο να συγκεντρωθούμε στην προσευχή. Αυτό συμβαίνει κυρίως, όταν προσπαθούμε να τηρούμε κάποιον καθημερινό κανόνα προσευχής. Μερικές ημέρες πάει καλά, άλλοτε όμως ίσως τις περισσότερες φορές οι προσπάθειές μας φαίνονται σχεδόν μάταιες. Αλλ' επειδή, όπως λέγεται, είμαστε όντα της συνήθειας, είναι πολύ ωφέλιμο να καθορίσουμε μία ειδική και τακτή ώρα της ημέρας για προσευχή. Η βραδινή ώρα (όχι πολύ αργά) πριν κοιμηθούμε είναι καλή, επειδή είναι σημαντικό να τελειώνουμε την ημέρα με προσευχή. Το πρωί, ξυπνώντας, είναι επίσης καλό να ξεκινούμε την νέα ημέρα με προσευχή. Μπορεί ακόμη κανείς να βρει άλλες ώρες της ημέρας που να μπορεί να ησυχάζει και να συγκεντρώνεται.

Η προσπάθειά μας είναι να καθιερώσουμε την προσευχή ως έναν κανόνα στη ζωή μας, όχι ως μία εξαίρεση. Εν αυτό επιδιώκουμε να βρούμε κάποια ώρα που καθημερινά θα μπορούμε να έχουμε λίγη ησυχία, ώστε να συγκεντρωθούμε και να στρέψουμε τα μάτια της ψυχής μας στο Θεό. Ως μέρος αυτού του κανόνα ίσως θελήσουμε να διαβάσουμε μερικές προσευχές από κάποιο προσευχητάριο ή να προσευχηθούμε και να βρούμε ψυχική γαλήνη με άλλους τρόπους, όπως με το διάβασμα θρησκευτικών κειμένων ή με την ανασκόπηση των γεγονότων της ημέρας που πέρασε κ.ο.κ. Ο πιο αποτελεσματικός όμως τρόπος για να ωφεληθεί κανείς από τον κανόνα της προσευχής είναι να λέει τακτικά σε καθορισμένο αριθμό την ευχή του Ιησού (Κύριε Ιησού Χριστέ ελέησόν με). Ο αριθμός αυτός δεν χρειάζεται να είναι μεγάλος και ίσως χρειαστούν μόνο δεκαπέντε περίπου λεπτά. Αυτό όμως θα είναι το τμήμα της ημέρας μας που ανήκει στον Θεό, οι λίγοι κόκκοι αλάτι που θα νοστιμίσουν όλη την πνευματική μας ζωή. Πολλοί γιατροί σήμερα συνιστούν αυτή την πρακτική χάριν της σωματικής υγείας, ιδιαίτερα για να ξεπεράσει κανείς το άγχος. Ακόμη καλύτερα, ας βρίσκουμε διάφορα τέτοια μικρά χρονικά διαστήματα καθ' όλη την διάρκεια της ημέρας και ας τα γεμίζουμε τακτικά με τους πολύτιμους θησαυρούς της προσευχής, τους όποιους κανείς δεν μπορεί να κλέψει και που αποταμιεύονται για λογαριασμό μας στον Ουρανό.

Αν θέλεις να τηρείς κάποιο σταθερό αριθμό προσευχών ως μέρος του καθημερινού κανόνος, θα βοηθηθείς πολύ από το κομποσχοίνι. Με αυτό μπορείς να προφέρεις έναν καθορισμένο αριθμό προσευχών και να συγκεντρώνεσαι στα λόγια της προσευχής, καθώς την προφέρεις. Αφού συγκεντρώσεις τους λογισμούς σου, πάρε το κομποσχοίνι στο αριστερό σου χέρι και κράτησέ το ελαφρά μεταξύ του αντίχειρα και του δείκτη. Έπειτα κάνοντας ήσυχα το Σταυρό σου ψιθύρισε την ευχή του Ιησού. Καθώς οι λογισμοί σου θα συγκεντρώνονται όλο και περισσότερο, ίσως να μη χρειάζεται να συνεχίζεις να σταυροκοπιέσαι ή να λέγεις την προσευχή δυνατά. Όταν όμως δυσκολεύεσαι να συγκεντρωθείς, χρησιμοποίησε το σημείο του Σταυρού και το ψιθύρισμα ως μέσα που σε βοηθούν να κρατάς τον νου σου στην προσευχή.

Είναι καλό να στέκεσαι όρθιος με το κεφάλι σκυμμένο σε στάση ταπεινή. Ορισμένοι θέλουν να υψώνουν τα χέρια τους πότε-πότε, ζητώντας έλεος. Άλλοι όμως βρίσκουν πιο βοηθητικό το να κάθονται ή να γονατίζουν με το κεφάλι σκυμμένο, για να μπορέσουν να συγκεντρωθούν. Πολλά εξαρτώνται από το ίδιο το άτομο, από την υγεία του και την ανατροφή του. Το πιο σημαντικό είναι να μένεις ακίνητος και να συγκεντρώνεσαι στα λόγια της προσευχής, καθώς την επαναλαμβάνεις.

Φυσικά, πρέπει να αποκρούει κανείς τον πειρασμό της βιασύνης. Για το λόγο αυτό μερικοί αντί για κομποσχοίνι χρησιμοποιούν ένα ρολόι ως εξωτερικό μετρητή της διάρκειας της προσευχής τους ρυθμίζοντας ανάλογα το ξυπνητήρι. Με την χρήση του ρολογιού μπορεί κανείς να αφιερώσει καθορισμένο χρόνο στην προσευχή, χωρίς να μετρά τον ακριβή αριθμό των προσευχών.

Το κομποσχοίνι είναι επίσης ένας βολικός τρόπος να μετρά κανείς τις μικρές ή μεγάλες «μετάνοιες» (γονυκλισίες) που κάνει στο κανόνα του. Το να κάνουμε το σημείο του Σταυρού και μετά να σκύβουμε και να ακουμπούμε το έδαφος με τα δάκτυλα ή να γονατίζουμε και να ακουμπούμε το μέτωπο στο έδαφος αποτελεί αρχαίο τρόπο προσευχής στο Θεό και τους Αγίους Του. Μπορεί κανείς να συνδυάσει αυτές τις μικρές τις μεγάλες μετάνοιες με την ευχή του Ιησού ή τις σύντομες προσευχές που αναφέραμε προηγουμένως. Η σωματική κίνηση της μικρής ή της μεγάλης «μετάνοιας» (ελαφράς ή βαθιάς, δηλαδή εδαφιαίας, γονυκλισίας) μπορεί να συντελέσει στη θέρμη της προσευχής και να δώσει εξωτερική έκφραση στην ικεσία μας καθώς ταπεινωνόμαστε μπροστά στο Θεό. Είναι ακόμη ένας τρόπος εφαρμογής της Αποστολικής εντολής να δοξάζουμε τον Θεό και με τις ψυχές και με τα σώματά μας.

Αρκετοί χρησιμοποιούν το κομπο­σχοίνι όταν αποσύρονται, για να κοιμηθούν. Σταυρώνουν το κρεβάτι τους, παίρνουν το κομποσχοίνι, κάνουν το σημείο του Σταυρού, ξαπλώνουν και λένε ήσυχα την ευχή, μέχρι να αποκοιμηθούν. Το να ξυπνάς με το κομποσχοίνι ανάμεσα στα δάκτυλά σου ή δίπλα στο μαξιλάρι σου σε βοήθα να ξεκινήσεις την καινούργια ημέρα με προσευχή. Όμως το να τελειώνει κανείς την προηγούμενη ημέρα με ήσυχη προσευχή είναι ένας ακόμη καλύτερος τρόπος προετοιμασίας για ένα προσευχητικό ξεκίνημα της καινούργιας ημέρας για να μην αναφέρουμε και την προετοιμασία για την Αιώνια ημέρα, σε περίπτωση που τη νύχτα εκείνη μας έρθει ο ύπνος του θανάτου. Άλλοι πάλι παίρνουν το κομποσχοίνι στο χέρι τους σε στιγμές απραξίας, όπως όταν πηγαίνουν στην εργασία τους ή ταξιδεύουν. Σε οποία στιγμή της ημέρας το θυμηθείς, πάρε στο χέρι σου ένα μικρό κομποσχοίνι. Ο συνδυασμός της κινήσεως αυτής με την προσευχή που κάνεις άλλες ώρες θα σε βοηθήσει να συγκεντρωθείς και να προσευχηθείς μερικές φορές στην διάρκεια της ημέρας, όπου κι αν είσαι και ό,τι κι αν κάνεις. Αυτό είναι ένα σημαντικό βήμα στην εκπλήρωση της εντολής του αδιαλείπτως προσεύχεσθε.

Ο άγιος Επίσκοπος Ιγνάτιος Μπριαντσιανίνωφ αναφέρει ότι και οι μακρές ακολουθίες της Εκκλησίας είναι μία καλή ευκαιρία να προσεύχεσαι με το κομποσχοίνι. Συχνά είναι δύσκολη η συγκέντρωση στα λόγια που διαβάζονται ή ψάλλονται στον Ιερό Ναό και πιο εύκολα κανείς συγκεντρώνεται ήσυχα στις δικές του προσευχές, είτε αυτές είναι αυτοσχέδιες, σχετικές με κάποια ειδική ανάγκη, είτε προσευχές και ύμνοι που γνωρίζει απ' έξω, είτε σύντομες προσευχές ειδικά η ευχή του Ιησού επαναλαμβανόμενες με την βοήθεια του κομποσχοινιού. Στην πράξη με τον τρόπο αυτό μπορεί κάνεις να συγκεντρώνεται καλύτερα στην ίδια την Ιερά Ακολουθία, όπως λέγει και ο άγιος Σεραφείμ του Σάρωφ. Φυσικά, όταν προσευχόμαστε στις Ιερές Ακολουθίες, η προσευχή μας ενώνεται με την προσευχή όλης της Εκκλησίας.

Ο νους μας είναι διαρκώς απασχολημένος με διάφορες σκέψεις. Δεν προλαβαίνουμε να αρχίσουμε την προσευχή και αμέσως συλλαμβάνουμε το νου μας να σκέφτεται κάτι άλλο. Και σ' αυτήν την περίπτωση η παρουσία του κομποσχοινιού στα δάκτυλά μας μπορεί να μας βοηθήσει να κρατήσουμε το νου μας και να επιστρέψουμε στην εργασία της προσευχής πιο γρήγορα. Επίσης, όταν συναντούμε μία χάνδρα σημάδι ή το Σταυρό του κομποσχοινιού, καθώς μετακινούμε τους κόμπους του με τα δάκτυλά μας, καταλαβαίνουμε αν ο νους μας δεν πρόσεχε στις προσευχές που σκοπεύαμε να κάνουμε. Έτσι, μπορούμε να προσφέρουμε εκ νέου τις προσευχές μας, χωρίς να εμπλακούμε σε σκέψεις σχετικά με το πόσο εύκολα αποσπώμεθα από την προσευχή μας στο Θεό.

Εδώ κάναμε μία αναφορά στη μεγάλη επιστήμη της προσευχής, αυτήν που οι Άγιοι Πατέρες ονόμασαν τέχνη τεχνών. Υπάρχει εκτεταμένη και πλούσια γραμματεία από τους μεγάλους ανθρώπους της προσευχής όλων των εποχών, που μπορεί να μας βοηθήσει και να μας καθοδηγήσει στην εκμάθηση, με την βοήθεια του Θεού, αυτής της πιο μεγάλης και της πιο ωφέλιμης απ' όλες τις επιστήμες. Η τακτική ανάγνωση της Άγιας Γραφής, των Βίων των Αγίων και άλλων ευσεβών και πνευματικών κειμένων μπορεί να βοηθήσει σημαντικά. Βιβλία όπως η «Φιλοκαλία» περιέχουν σπουδαίες και εμπνευσμένες συμβουλές και οδηγίες, για να μάθει κανείς να προσεύχεται ως Χριστιανός, γιατί η προσευχή είναι ένα ουσιώδες στοιχείο του να είναι κανείς Χριστιανός. Πάνω απ' όλα όμως χρειάζεται η χάρις του Θεού εν τη Εκκλησία, ιδιαίτερα μέσω της Ιεράς Εξομολογήσεως και της Μετάλήψεως των Αχράντων Μυστηρίων.

Αυτές είναι μερικές εισαγωγικές μόνο σκέψεις για το πως να χρησιμοποιούμε επωφελώς το κομποσχοίνι. Όμως το πιο σημαντικό είναι να αρχίσει κάνεις να προσεύχεται. Το κομποσχοίνι δεν προσεύχεται από μόνο του, αν και μερικά είναι τόσο ωραία, που μπορεί να δώσουν αυτή την εντύπωση. Είναι βέβαια ένα σημαντικό παραδοσιακό βοήθημα για την προσευχή μας και ειδικά για έναν καθημερινό κανόνα προσευχής. Το βασικό όμως είναι να συγκεντρωνόμαστε στα λόγια της προσευχής και να προσφέρουμε προσευχές από την καρδιά μας στον Ιησού Χριστό, τον Κύριο και Θεό μας. Αν αυτό το μικρό κομποσχοίνι σε βοήθα να πεις μία προσευχή η σου θυμίζει να προσεύχεσαι ή σε βοήθα με κάποιο τρόπο να γίνεις πιο προσευχητικός, τότε έχει εκπληρώσει το σκοπό του. Σε έχει δέσει πιο κοντά και πιο στενά με το Χριστό, το Θεό μας, και σε έχει φέρει πιο κοντά στη Βασιλεία του Θεού, διότι «η Βασιλεία του Θεού εντός υμών εστίν».

Μην κάθεσαι μέσα, να φεύγεις έξω στη φύση ( Γέροντας Πορφύριος )

Να μην κάθεσαι μέσα, να φεύγεις έξω στη φύση. Οι ομορφιές της φύσεως είναι οι μικρές αγάπες που μας οδηγούν στη μεγάλη Αγάπη, τον Χριστό.

5 τρόποι μετανοίας (μοναχός Μωυσής, Αγιορείτης)

Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος πρακτικά μας δείχνει πέντε δρόμους της μετανοίας. Μας λέγει:

Πρώτος δρόμος μετανοίας είναι ν' αυτοκαταδικάζεσαι για τις αμαρτίες σου. Ο Κύριος εκτιμά ιδιαίτερα αυτή σου την πράξη. Αυτός που μόνος του καταδίκασε τ' αμαρτήματά του πολύ δύσκολα θα τα επαναλάβει. Η έγκαιρη εξέγερση της συνειδήσεως σου διά της αυτοκατηγορίας δεν θα έχει κατήγορο στο ουράνιο κριτήριο.

Δεύτερος αξιόλογος δρόμος μετανοίας είναι να μη βαστάς κακία για κανένα, ακόμα και γι' αυτούς τους εχθρούς σου. Να συγκρατείς πάντοτε την οργή σου, να συγχωρείς τ' αμαρτήματα των άλλων, γιατί έτσι θα εξαλείψει και τα δικά σου ο Κύριος. Είναι αυτό ένα αποτελεσματικό καθαρτικό, αφού μας το υπέδειξε ο ίδιος ο Κύριος λέγοντας: Αν συγχωρέσετε τους χρεώστες σας, τότε θα σας συγχωρήσει σίγουρα και ο ουράνιος πατέρας μας (Ματθ. 6. I).

Τρίτος ασφαλής δρόμος μετανοίας είναι η ορθή, θερμή και εκ βαθέων καρδιακή προσευχή. Μη λησμονάμε την ευαγγελική χήρα που επέμενε στο αίτημα της στον δύστροπο δικαστή και τελικά έλαβε το ποθούμενο (Λουκ. 18, 1-8). Αν εκείνη έλαβε για την επιμονή της από τον αδιάντροπο δικαστή, πόσο μάλλον εμείς που έχουμε ουράνιο πατέρα ήμερο, φιλικό και φιλάνθρωπο και οπωσδήποτε θα μας δωρίσει τα προς τη σωτηρία μας αιτήματα.

Τέταρτος σίγουρος δρόμος μετανοίας είναι της ελεημοσύνης, που η δύναμή της είναι ανέκφραστα μεγάλη. Ο προφήτης Δανιήλ είπε στον βασιλέα Ναβουχοδονόσορα να ξεπλύνει τις πολλές αμαρτίες του μ' ελεημοσύνη και τ' ανομήματά του με το να ευσπλαγχνισθεί τους φτωχούς. Η αγάπη είναι ικανή να εξαλείψει αμαρτήματα. Ο μετανοημένος παραβάτης με τη φιλανθρωπία επανορθώνει τα πάντα με τον αγώνα του και τη χάρη του Θεού.

Πέμπτος δρόμος σταθερός ο συνδυασμός πηγαίας μετριοφροσύνης κι εγκάρδιας ταπεινοφροσύνης. Μάρτυρας προς τούτο ο τελώνης της ευαγγελικής παραβολής. Η γνήσια ταπεινοφροσύνη του αποτίναξε όλο το βαρύ φορτίο των αμαρτημάτων του.

Καταλήγει λοιπόν, αγαπητοί μου αδελφοί, ο ιερός Χρυσόστομος: Να καταδικάζουμε τις αμαρτίες μας, να συγχωρούμε τις αμαρτίες των αδελφών μας, να 'χουμε κερδοφόρα προσευχή, καρπούς ελεημοσύνης και ταπεινοφροσύνης, δίχως να καθυστερούμε, δίχως να χάνουμε ούτε μία μέρα και ώρα βαδίζοντας τους πέντε αυτούς σωτήριους δρόμους καθημερινά.

(Μοναχού Μωυσέως Αγιορείτου,

Ζωοδόχου Πηγής - Theotokos Life Giving Spring

Holy Mount Athos- Elders & Hermits-Psalm 50

Υπεραγια Θεοτοκε σωσον ημας- Most Holy Theotokos save us

ΠΟΙΑ ΩΡΑ ΓΕΜΙΖΟΥΝ ΟΙ ΕΚΚΛΗΣΙΕΣ ΜΕ ΑΓΓΕΛΟΥΣ.. ( Γεροντισσα Λαμπρινή )

Στην θεία Λειτουργία και όταν κοινωνούσε είχε εμπειρίες και κάποιες από αυτές τις εκμυστηρεύτηκε ως έξης: «Όλα αυτά που προσφέρουμε στην Προσκομιδή, κρασιά, κεριά και τα ονόματα, τα παίρνουν Άγγελοι και τα πηγαίνουν απάνω. Μια φορά είχα πάει στην αγία Αικατερίνη.


Είχαν μνήμη (εορτή αγίου) εκεί και έδωκα το χαρτάκι μου με τα ονόματα. Το πρωΐ υστέρα πού είχε τελειώσει η Λειτουργία, είδα κατά γης το χαρτάκι στο Ιερό μπροστά. Στενοχωρήθηκα και είπα: «Αχ, Θεέ μου, αγία Αικατερίνη, ήρθα εδώ και δεν διαβάστηκαν τα ονόματά μου».


Τη νύχτα στον ύπνο μου ήρθε μία νέα ωραία (αγία Αικατερίνη) και μου είπε: «Φοβήθηκες, παιδί μου, μήπως δεν διαβάστηκαν τα ονόματα; Τα διάβασα εγώ, ας μην τα διάβασε ο παπάς».
Στα χέρια της κρατούσε ένα χαρτί. Μου το έδειξε. Είδα ότι ήταν το χαρτί πού είχα γράψει τα ονόματα και το είχα δώσει στον παπά για να τα μνημονεύσει στην Προσκομιδή.


«Όταν ξεκινά το πρωί η Λειτουργία μας, εκεί όλα είναι πολύ ωραία.

Όταν όμως έρχεται η ώρα της μεταδόσεως τότε είναι όλη η Εκκλησία γεμάτη από τα αγγελικά πνεύματα. Τώρα τα βλέπω έτσι σαν αστραπή. Περνάνε Άγγελοι με τα φτερά τους, όμορφα τα πρόσωπα τους, όπως είμαστε οι άνθρωποι. Αυτοί είναι ψηλά, και μείς χαμηλά. Φωνάζει ο παπάς από δω, ο ψάλτης από κει, βγαίνουν όλοι εκεί και κουλουριάζουν (κυκλώνουν) τον παπά γύρω-γύρω.

Μετά βγαίνει η μετάδοση, βλέπεις στην Ωραία Πύλη ακέραιος ο Χριστός, βλέπεις που λέει ο παπάς «Μετά φόβου...». Αυτός λέει: «Εδώ εγώ είμαι» και δείχνει το Άγιο Ποτήριο, ότι δηλαδή είναι μέσα. Παίρνομε τότε πραγματικά κρέας από το Σώμα του Κυρίου. Μέσα στο Άγιο Ποτήριο είναι αλήθεια Αυτός. Γίνεται όλος τόσο δα παιδάκι μικρό - μικρό με κεφαλάκι, χεράκια, ποδαράκια, ακέραιος Χριστός, άνθρωπος δηλαδή, και το δίνει σ' εμένα, το δίνει σ' εσένα και στον άλλον, με το κουταλάκι (Αγία λαβίδα). Το κουταλάκι μέσα έχει ένα ανθρωπάκι».

Πώς να το πάρεις αυτό το πράγμα; Και το παίρναμε κάτι αμαρτωλοί, κακομαγαρισμένοι, καταπονηρεμένοι, κακός κόσμος, φονιάδες, σκοτώνουν τον άλλον και τον θάβουν.


Όταν πηγαίνεις να μεταλάβεις, θα πηγαίνεις με το κεφάλι σκυφτό και θα σκέφτεσαι Ποιον θα βρεις μπροστά σου. Ποιόν θα ιδείς τώρα εσύ. Μην κοιτάς τον έναν και τον άλλον και τι κάνει αυτός και εκείνος. Θα κοιτάζεις μόνο το Άγιο Ποτήριο. Ποιος είναι στο Άγιο Ποτήριο. Εκεί είναι ο ίδιος ο Χριστός που στο δείχνει, αυτού δεν είναι ο παπάς, αυτό το τόσο δα πραγματάκι το δίνει ο Χριστός.
Αυτός παρατηράει ποιος είναι ικανός να το πάρει. Όποιος δεν είναι άξιος σ' αυτόν δεν το δίνει.


Νομίζεις πως παίρνουν όλοι μετάδοση εκείνη την ώρα; Δεν παίρνουν. Παίρνει εκείνος πού είναι ετοιμασμένος. Και κείνη την ώρα που πας να μεταλάβεις πρέπει να δεις τον Χριστό. Δεν είναι ανάγκη να τον δεις πραγματικά, αλλά βάλτον με τον νου σου. Μετά έρχεται το «Δι’ ευχών» και βλέπεις φεύγουν όλοι πριν το «Δι’ ευχών» από την Εκκλησία. Κάτσε λίγο να πάρεις την ευχή.

Μετά δεν κάνει να γυρίσεις (επισκεφτείς) σπίτι ξένο, γιατί θα χάσεις την ευχή. Δεν είναι καλά να βγεις έξω, να πας, ξέρω 'γώ, στην αγορά. Και αν είναι μεγάλη ανάγκη πες σε κάποιον πού πάει στην αγορά να σου ψωνίσει. Και αν βγεις, σκύψε το κεφαλάκι σου, κάνε την δουλειά σου και γύρισε στο σπίτι.
«Για να κοινωνήσουμε πρέπει να προετοιμαστούμε καμιά βδομάδα από νηστεία και από άλλα πράγματα».


Η γιαγιά Λαμπρινή είχε παρρησία στην προσευχή της. Οι άνθρωποι στις δυσκολίες τους, της ζητούσαν να προσεύχεται και μετά έβλεπαν τα αποτελέσματα. Κάποιος εξάδελφός της ήταν ετοιμοθάνατος και δεν παράδινε το πνεύμα του (πέθαινε). Βασανιζόταν γιατί ενώ φαινόταν ότι πέθαινε, μετά πάλι επανερχόταν. Πήγε η γυναίκα του και παρεκάλεσε την γιαγιά να πάει στον ασθενή να κάνη προσευχή. Δίσταζε γιατί θεωρούσε ότι θα τον πεθάνει αυτή. Πήγε τελικά, συζήτησε μαζί του, ήταν καλός αλλά έπινε. Του είπε να εξομολογηθεί και μετά ενώ προσευχόταν η γιαγιά, παρέδωσε την ψυχή του ήσυχα.


Το εγγονάκι της, πέντε χρόνων, ήταν άρρωστο. Δυο φορές το είχαν πάει στην Ρωσσία και ετοιμάζονταν να πάνε και τρίτη φορά να το ξαναχειρουργήσουν. Η γιαγιά Λαμπρινή δεν ήθελε να πάνε γιατί ήξερε ότι και να ζήσει, δεν θα γινόταν καλά. Το τελευταίο βράδυ πήγε στο κελλί της και ξέσπασε σε προσευχή με δάκρυα παρακαλώντας τον Θεό: «Να το πάρεις στον θρόνο Σου στους Ουρανούς αντί για την Ρωσσία. Αυτό είναι άγγελος. Και εκεί να με αξιώσεις και μένα, Θεέ μου, να σηκωθεί το εγγονάκι μου από τον θρόνο να με πάρει και μένα».

Άκουσε το «ναι» στην προσευχή της και μετά ευχαριστούσε τον Χριστό. Μέχρι τις τρεις μετά τα μεσάνυχτα τελείωσε το παιδί. Έκλαιγε από χαρά και πήρε το αλεύρι να ζυμώσει πρόσφορο.
Η γιαγιά Λαμπρινή κατά την διάρκεια της ζωής της δεν ξέχασε τον μοναχικό της πόθο. Έτσι μετά την κοίμηση του συζύγου της παίρνει την απόφαση να πραγματοποιήσει το όνειρό της.

Σε ηλικία 70 ετών περίπου πηγαίνει σε μοναστήρι της περιοχής, όπου σύμφωνα με τον κανόνα που της έβαλε ο γέροντας, θα έμενε 50 μέρες για το Πάσχα, 40 για τα Χριστούγεννα και 15 για τον Δεκαπενταύγουστο. Η ίδια μετά ζήτησε να μείνει μόνιμα στο μοναστήρι, αλλά εν τω μεταξύ ο γέροντας κοιμήθηκε και οι μοναχές εξέφρασαν αντίρρηση για την παραμονή της. Πάλι η γιαγιά Λαμπρινή με υπακοή - υπομονή δέχθηκε αυτή τους την απόφαση και ειρηνικά επέστρεψε στο σπίτι της, όπου συνέχισε τους αγώνες της και προετοιμαζόταν πλέον για την κοίμηση της.







Γεροντισσα Λαμπρινή

Γεροντισσα Λαμπρινή ( ΠΗΓΑ ΣΤΗΝ ΚΟΛΑΣΗ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΠΑΡΑΔΕΙΣΟ... )

Με πήρε ύστερα η Παναγία σ' έναν κάμπο μεγάλο όσο είναι η Άρτα. Έφθασα σε δυο δρόμους, και ρώτησα ποιόν να διαλέξω. «Όποιον θέλεις εσύ», είπε η Παναγία.

Εγώ πήρα τον ένα δρόμο. Καθώς προχωρούσα έβλεπα γλέντια, γάμους, ανδρόγυνα αγαπημένα, παιδιά, και έλεγα «τι ωραίος κόσμος είναι εδώ»!


--Αχ, έκανε η Παναγία. Έτσι γελιέται ο λαός στον κάτω κόσμο, τον πονηρό...

Άμα άκουσα αυτό δεν ήθελα να προχωρήσω αλλά η Παναγία είπε: «Θα προχωρήσουμε και μη φοβάσαι». Έτσι πήρα θάρρος και προχώρησα.


Συναντήσαμε ένα ποτάμι πύρινο πού τα κύματά του έπεφταν σε τρεις ανθρώπους δικούς μου και φώναζαν...

Η Παναγία μου είπε: «Μην στενοχωριέσαι. Αυτά εργάσθηκαν στην γη, αυτά απολαμβάνουν. Σε άκουγαν όταν τους έλεγες κάτι εσύ; Εγώ τους κάνω το καλό κάθε χρόνο και τους βγάζω από κει από την Ανάσταση μέχρι την Πεντηκοστή».


Πιο πέρα είδα ένα ποτάμι με πίσσα πού κόχλαζε. Κι εκεί έμπαιναν και έβγαιναν κεκοιμημένοι...
Όμως τα ρούχα τους ήταν καθαρά, δεν λερώνονταν, παρ’ ότι κυλιόνταν μέσα στις πίσσες. Αλλά τι το θες; Καίγονται μέσα στην πίσσα. Δεν αντέχουν το κάψιμο.


Έπειτα βρέθηκα σ’ ένα μεγάλο βαρέλι και με φώναξε με τ’ όνομά μου μια ψυχή από μέσα που βασανιζόταν. Προσπαθούσε να βγει και με παρακάλεσε να βρέξω το δαχτυλάκι μου να δροσιστεί λίγο το στόμα του. Τον γνώρισα από την φωνή και του είπα:

- Αυτού μέσα είσαι, ωρέ; Αυτά εργάστηκες στην ζωή; Δεν θυμάσαι εκεί έξω από την Παρηγορήτρια στην Άρτα, εσύ γύριζες από την λαϊκή και εγώ από την Εκκλησία μου και με κορόϊδευες γιατί πιστεύω σ’ αυτά, στην κόλαση και στον παράδεισο, και έλεγες ότι άμα πεθάνει ο άνθρωπος, πάει όπως το πρόβατο, χάνεται; Και αλλά πολλά σου έλεγα για την κόλαση και τον παράδεισο, δεν τα θυμάσαι;


- Τα θυμάμαι αλλά τώρα είναι αργά. Φώναξε όσο μπορείς, όσο ζεις, να έρθει κανείς κοντά σου, να αποφύγει αυτήν εδώ την κόλαση.
- Τι να κάνει κοντά μου αφού και ‘γώ δεν ξέρω. Εσύ πόσες φορές με κόλαζες όταν σε συναντούσα;


- Όχι, εσύ δεν έφαγες, δεν άλλαξες, δεν ντύθηκες, δεν γλέντησες, αγωνίστηκες και ξέρεις...

Εμένα,( έλεγε η Λαμπρινή ), μετά απ’ αυτά, τον πόνεσε η ψυχή μου. Ήμουν ευαίσθητη στον πόνο των άλλων και, αν άκουγα ότι κάποιος πεινάει, δεν έτρωγα και εγώ και αν μπορούσα του πήγαινα φαγητό. Τώρα όμως σκεφτόμουν να του δώσω λίγο νερό με το δάχτυλο μου ή όχι;

Η Παναγία μου είπε ότι, αν δώσω, θα με κάψει την μισή πλευρά του χεριού μέχρι πάνω στον ώμο. Μόλις τ’ άκουσα αυτό κοντοστάθηκα, όμως τον λυπόμουν τον άνθρωπο εκεί μέσα. Παρακάλεσα τότε την Παναγία να το βρέξω και να το δώσω λίγο. Τι να σου πω; Θα καεί το χέρι σου. Αφού το θέλεις τόσο πολύ, βάλτο λίγο, όμως και εγώ θά’ μαι στο πλευρό σου».

--«Ναι το θέλω, ψυχή είναι κι αυτή. Μπορεί και εγώ να πάθω τα ίδια».
--«Μη γένοιτο», μου είπε.
Τό’ βαλα τότε και κάηκε το χέρι μου. Με πονούσε, το φυσούσα, αλλά τίποτε. Από τότε το δάχτυλο δεν το δουλεύω είναι σκληρό. Και να το κόψεις δεν το νιώθω...


«Αυτά πού είδες εδώ δεν πρέπει να σε αναλώσουν σε στενοχώρια αλλά να βάλεις όλη την δύναμή σου να τα πεις σε άλλους ζώντες και να βοηθήσεις ψυχές πού ποθούν τον Ουρανό».


Φεύγοντας είπε η Παναγία:

«Ευλογημένοι να είστε μέχρι την Δευτέρα Παρουσία που θάρθει ο Υιός μου», και φύγαμε.


Μετά πήγαμε στον καλό τον κόσμο. Εκεί χαιρόσουν να βρίσκεσαι. Γνώρισα πολλούς απ’ αυτούς. Συνάντησα πολλά ζευγάρια πού έζησαν αγαπημένα. Ήθελε να μου δείξει και άλλους, αλλά της είπα «όχι νέους, γιατί στενοχωριέμαι να πεθαίνουν νέοι».

Η Παναγία μου είπε «όχι νέους, αλλά γέρους, διότι οι καλοί άνθρωποι πεθαίνουν γέροι. Τους άλλους τους παίρνουμε νέους για να γλυτώσουν από τις αμαρτίες πού θα πέσουν».
Συναντήσαμε ένα ζευγάρι ηλικιωμένων. Μου είπε η Παναγία: «Τώρα έρχεται και ο γιός τους, ταξιδεύει». Μόλις είχε πεθάνει και ανέβαινε η ψυχή του. Σηκώθηκε τότε ο γέρος και προσευχήθηκε στον Εσταυρωμένο πού δέσποζε πιο πέρα και είπε:

«Σ’ ευχαριστώ, Θεέ μου, που πήρες τον γιό μου σε ώριμη ηλικία και τον φέρνεις εδώ». Τον ευχαρίστησε και η γριά. «Αμήν», ακούστηκε από τον Σταυρό. Ο γέρος και η γριά ξανακάθισαν στις πολυθρόνες τους πού ήταν χρυσαφένιες, όλες ήταν χρυσαφένιες. Μπροστά τους σ' ένα τραπεζάκι είχε ο καθένας τους μια πιατέλα που έτρωγαν.


Εγώ σκέφτηκα «τι τρώνε;» Και μου απήντησαν: «Εκείνο που μας φέρνετε εσείς στην προσκομιδή τρώμε». Η τροφή τους ήταν ένα σαν το αντίδωρο και κρασί. Τα κρεβάτια τους ήταν ολόχρυσα, ωραιότατα.


Για τις παρθένες υπήρχε άλλος ξεχωριστός τόπος, το παρθενικό σπίτι. Εκεί είδα και γνωστές μου, αλλά δεν μου μίλησαν.
Ύστερα η Παναγία μου είπε: «Θα φύγουμε τώρα και θα περάσουμε να δούμε έναν άνθρωπο πού ήρθε εδώ μετά από πολυχρόνιο ασθένεια. Αυτός ήταν πολύ αμαρτωλός, αλλά ξεπλύθηκε από την ασθένεια του. Υπέμεινε αγόγγυστα την αρρώστια του. Το κρεββάτι του βέβαια δεν ήταν όμοιο με των άλλων, αλλά κοπιασμένο από τους κόπους που υπέμεινε.


Μου είπε τότε αυτός: «Ναι, έτσι είναι όπως τα λέει η μάννα μας (Παναγία). Έλυωσα στο κρεββάτι μου, έχυσα όλο το αίμα μου σ' αυτό το κρεββάτι. Αυτά που πέρασα μόνο το κρεββάτι αυτό τα γνωρίζει και η μητέρα μου που με φύλαγε και στεκόταν στο προσκέφαλο μου.


Ύστερα η Παναγία συνέχισε: Όλοι οι άνθρωποι ναρθούν εδώ. Ας πονέσουν λίγο στην γη.
Στη γη υπάρχουν πολλοί πειρασμοί. Μόνο την ψυχή σας να φυλάξετε από αμαρτίες. Όποιος θυσιαστεί για τον Υιό μου θα απολαύσει όλα αυτά τα αγαθά. Όσοι θα εργασθούν για μένα κάτω στην γη θαρθούν στον Παράδεισο. Αυτά τα αγαθά, χαρά σ' όποιον τ' απολαύσει. Όμως τώρα λίγοι έρχονται. Χάλασε ο κόσμος...»

Η Λαμπρινή άλλη φορά προείδε τον θάνατο της ανεψιάς της:

«Είχα πάρει προειδοποίηση (πληροφορία) ότι την Τετάρτη θα κοιμηθεί η ανεψιά μου Κασσιανή. Αυτή με επισκέφθηκε το προηγούμενο Σάββατο το απόγευμα και μου είπε ότι συμφώνησε με τον παπά να κάνουμε Λειτουργία την ερχόμενη Τετάρτη, με κάλεσε και μένα να βοηθήσω.

Είχα ευλογία από τον Δεσπότη να ψέλνω στο αναλόγιο όταν υπήρχε ανάγκη. Της λέω: «Όχι την Τετάρτη αλλά τη Δευτέρα». Αυτή επέμενε την Τετάρτη, διότι δεσμεύτηκε στον παπά και δεν μπορούσε να το αλλάξει.
Για να την διευκολύνω πήγα τότε εγώ και το άλλαξα. Έγινε η Λειτουργία, είχαμε προετοιμαστεί και κοινωνήσαμε.

Η Κασσιανή έδειχνε υγιέστατη. Με ευχαρίστησε πού βοήθησα και εγώ στην θεία Λειτουργία και αποχαιρετιστήκαμε.
Την Τετάρτη τα χαράματα την Κασσιανή την πήρε τηλέφωνο ο αδελφός της Νίκος να πάει στην κλινική, διότι θα γεννούσε η γυναίκα του Όλγα και ήθελε να έχει κάποιον δίπλα του. Πήγε η Κασσιανή, αλλά αμέσως μετά την γέννα η Κασσιανή έπαθε πνευμονικό οίδημα και εκοιμήθηκε ύστερα από λίγο...
Γι’ αυτό σας λέω, δεν ξέρουμε πότε θα πεθάνουμε.


Γεροντισσα Λαμπρινή

Ο Θεός να μας συγχωράει συνέχεια, και εμείς...το βιολί μας ( Γεροντας Παϊσιος )

Ο κόσμος θέλει να αμαρτάνει και θέλει το Θεό καλό. Αυτός να μας συγχωράει και εμείς να αμαρτάνουμε.
Εμείς δηλαδή να κάνουμε ό,τι θέλουμε και Εκείνος να μας συγχωράει. Να μας συγχωράει συνέχεια και εμείς το βιολί μας.

Οι άνθρωποι δεν πιστεύουν, γι' αυτό ορμούν στην αμαρτία. Όλο το κακό από κει ξεκινάει, από την απιστία.

Δεν πιστεύουν στην άλλη ζωή, οπότε δεν υπολογίζουν τίποτε.

Αδικούν, εγκαταλείπουν τα παιδιά τους ...; Γίνονται πράγματα ...;, σοβαρές αμαρτίες.
Ούτε οι Άγιοι Πατέρες έχουν προβλέψει τέτοιες αμαρτίες στους Ιερούς Κανόνες· όπως για τα Σόδομα και Γόμορρα είχε πει ο Θεός:

"Δεν πιστεύω να γίνονται τέτοιες αμαρτίες, να πάω να δω!"

Αν δεν μετανοήσουν οι άνθρωποι, αν δεν επιστρέψουν στο Θεό, χάνουν την αιώνια ζωή.
Πρέπει να βοηθηθεί ο άνθρωπος, να νιώσει το βαθύτερο νόημα της ζωής, να συνέλθει, για να νιώσει τη θεία παρηγοριά.

Σκοπός είναι να ανεβεί πνευματικά ο άνθρωπος, όχι απλώς να μην αμαρτάνει!



Γεροντας Παϊσιος

Προσευχή με υπομονή

- Γέροντα, μένει ψυχρή η καρδιά μου στην προσευχή.
Είναι γιατί ο νους δεν δίνει τηλεγράφημα στην καρδιά. Ύστερα στην προσευχή χρειάζεται να εργασθεί κανείς· δεν μπορεί από την μια στιγμή στην άλλη να φθάσει σε κατάσταση, ώστε να μη φεύγει καθόλου ο νους του. Θέλει υπομονή. Βλέπεις, άλλος χτυπάει την πόρτα, ξαναχτυπάει, περιμένει, και μετά ανοίγει η πόρτα. Εσύ θες να χτυπήσεις μια και να μπεις μέσα. Δεν γίνεται έτσι.

Στην προσευχή χρειάζεται επιμονή. «Και παρεβιάσαντο αυτον» (Λουκ. 24, 25), λέει το Ευαγγέλιο για τους δύο Μαθητές που συνάντησαν τον Χριστό στον δρόμο προς Εμμαούς. Έμεινε ο Χριστός μαζί τους, γιατί είχαν μια συγγένεια με τον Χριστό και το δικαιούνταν. Είχαν ταπείνωση, απλότητα, καλοσύνη, θάρρος με την καλή έννοια, όλες τις προϋποθέσεις, γι' αυτό και ο Χριστός έμεινε μαζί τους.

Πρέπει να προσευχόμαστε με πίστη για κάθε ζήτημα και να κάνουμε υπομονή, και ο Θεός θα μιλήσει. Γιατί, όταν ο άνθρωπος προσεύχεται με πίστη, υποχρεώνει τον Θεό κατά κάποιο τρόπο για την πίστη του αυτή να του εκπληρώσει το αίτημά του. Γι' αυτό, όταν ζητούμε κάτι από τον Θεό, να μη «διακρινώμεθα» και θα εισακουσθούμε. «Να έχετε πίστη χωρίς να διακριθείτε» (Ματθ. 21, 21), είπε ο Κύριος. Ο Θεός ξέρει να μας δώσει αυτό που ζητούμε, ώστε να μη βλαφτούμε πνευματικά.

Μερικές φορές ζητούμε κάτι από τον Θεό, αλλά δεν κάνουμε υπομονή και ανησυχούμε. Αν δεν είχαμε δυνατό Θεό, τότε να ανησυχούσαμε. Αλλά αφού έχουμε Θεό Παντοδύναμο και έχει πάρα πολλή αγάπη, τόση που μας τρέφει και με το Αίμα Του, δεν δικαιολογούμαστε να ανησυχούμε.

Μερικές φορές δεν αφήνουμε ένα δύσκολο θέμα μας στα χέρια του Θεού, αλλά ενεργούμε ανθρώπινα. Όταν ζητούμε κάτι από τον Θεό και κλονίζεται η πίστη μας και θέλουμε να ενεργήσουμε ανθρωπίνως στα δυσκολοκατόρθωτα, χωρίς να περιμένουμε την απάντηση στο αίτημά μας από τον Θεό, είναι σαν να κάνουμε αίτηση στον βασιλέα Θεό και την παίρνουμε πίσω, την ώρα που Εκείνος απλώνει το χέρι Του, για να ενεργήσει.

Τον παρακαλούμε πάλι, αλλά και πάλι κλονίζεται η πίστη μας και ανησυχούμε και επαναλαμβάνουμε το ίδιο. Έτσι διαιωνίζεται η ταλαιπωρία μας. Κάνουμε δηλαδή σαν εκείνον που κάνει μια αίτηση στο Υπουργείο και ύστερα από λίγο μετανιώνει και την αποσύρει. Ξαναμετανιώνει, την υποβάλλει· μετά από λίγο πάλι την αποσύρει. Η αίτηση όμως πρέπει να μείνει, για να παίρνει την σειρά της.

Τα οφέλη του θαλασσινού μπάνιου για την υγεία μας

Ο Γάλλος βιολόγος Ρενέ Κεντόν, περίπου τρεις δεκαετίες πριν, επεσήμανε τις ευεργετικές ιδιότητες της θάλασσας για τον οργανισμό και απέδειξε ότι το θαλασσινό νερό έχει ίδια σύσταση με το πλάσμα του αίματος, παίζοντας σημαντικό ρόλο στην ομορφιά και την υγεία του οργανισμού.

Το γεγονός οτι υπάρχουν ειδικά κέντρα «θαλασσοθεραπείας» για χρόνιες παθήσεις, είναι τρανταχτή απόδειξη του σημαντικού ρόλου που παίζει η θάλασσα στην υγεία μας. Με ποιο τρόπο όμως βοηθάει τον οργανισμό και το δέρμα μας προκαλώντας αυτό το αίσθημα αναζωογόνησης και ευεξίας κάθε φορά που βουτάμε στα νερά της.

Οι κυριότερες ευεργετικές και θεραπευτικές ιδιότητες του θαλασσινού νερού είναι:

1. Άλατα και ιχνοστοιχεία για τις αρθρώσεις: Το νερό της θάλασσας είναι ιδιαίτερα ευεργετικό σε παθήσεις του μυοσκελετικού συστήματος και όπως έχει αποδειχτεί, τα άτομα που κολυμπούν συστηματικά απαλλάσσονται από τέτοιου είδους ενοχλήσεις Αλλωστε η υδροκινησιοθεραπεία, γίνεται ευκολότερα λόγω άνωσης μέσα στη θάλασσα.

2. Θαλασσινή αύρα για το αναπνευστικό: Βελτιώνει σημαντικά την αναπνευστική λειτουργία, ενώ είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική στις κρίσεις του άσθματος και της αλλεργικής ρινίτιδας, σύμφωνα με καναδική μελέτη του Πανεπιστημίου Μακ Γκιλ. Παράλληλα ωφελούν πάρα πολύ και τα άτομα με χρόνια ιγμορίτιδα, καθώς βοηθούν στην αποσυμφόρηση της μύτης.

3. Φύκια για ενυδάτωση και προστασία: Τα φύκια είναι συστατικά πολύτιμα στην κοσμετολογία και τη φαρμακευτική επιστήμη γενικότερα λόγω της συμβατότητάς τους με το ανθρώπινο δέρμα, που τους επιτρέπει να διεισδύσουν στα βαθύτερα στρώματά του. Ταυτόχρονα, είναι πλούσια σε ιχνοστοιχεία, μέταλλα, πρωτεΐνες και βιταμίνες, που ενυδατώνουν την επιδερμίδα, την προστατεύουν από φλεγμονές, την προφυλάσσουν από τις ελεύθερες ρίζες και διατηρούν την ελαστικότητά της καθυστερώντας τη γήρανση.

4. Ηλιος και θάλασσα θεραπεύουν τις δερματοπάθειες: Σύμφωνα με τη δερματολογική μελέτη Framingham, o ήλιος σε συνδυασμό με το θαλασσινό νερό έχει ευεργετικά αποτελέσματα σε δερματοπάθειες όπως η κνίδωση, το ατοπικό έκζεμα και η ψωρίαση.

World Salvation

Metropolitan Kallistos of Diokleia analyzes the soteriology of St Silouan the Athonite. Identifying the similar sense of cosmic unity found both in Dostoevsky and St Silouan, the Metropolitan discusses the influence of St. Isaac the Syrian on both men, moving on to examine St. Silouan's burning desire and constant prayer for the salvation of the whole world and its theological implications.


We Must Pray for All: The Salvation of the World According to St. Silouan


By Metropolitan Kallistos of Diokleia


‘Love all creation’, says Starets Zosima in Fyodor Dostoevsky’s novel The Brothers Karamazov:


Love all creation, the whole of it and every grain of sand within it. Love every leaf, every ray of God’s light. Love the animals, love the plants, love everything. If you love everything, you will perceive the divine mystery in things.


This ‘divine mystery’ of which Starets Zosima speaks is precisely the interdependence, the reciprocal coinherence, of all created things in God.


Everything, like the ocean, flows and enters into contact with everything else: touch one place, and you set up a movement at the other end of the world.[1]


Such is Dostoevsky’s vision of cosmic unity. The created world constitutes an individual whole, and so the salvation of each individual person is inextricably bound up with the salvation of all humankind and, yet more widely, with the salvation of the entire universe. ‘We are members of one another’ (Ephesians 4:25) needs to be given the broadest possible application. It is not only we humans who depend on each other as the limbs of a single body; but we have bonds of kinship with the animals as well, and also with trees and plants, rocks and earth, air and water. We live in them, and they in us.


Precisely the same sense of cosmic unity is expressed by St Silouan the Athonite:


He who has the Holy Spirit in him, to however slight a degree, sorrows day and night for all mankind. His heart is filled with pity for all God’s creatures, more especially for those who do not know God, or who resist Him and therefore are bound for torment. For them, more than for himself, he prays day and night, that all may repent and know the Lord (352).[2]


The Lord bestows such rich grace on His chosen that they embrace the whole earth, the whole world, with that love (367).


Archimandrite Sophrony, in his book on Starets Silouan, sums up the teaching of the Starets on cosmic coinherence in these words:


The life of the spiritual world, the Staretz recognized as one life and because of this unity every spiritual phenomenon inevitably reacts on the state of the whole spiritual world (101).


We shall not be distorting the meaning of the Starets – or that of Fr Sophrony – if we give to these words an all-inclusive scope: instead of saying ‘the spiritual world’ and ‘every spiritual phenomenon’, we can correctly say ‘the created world’ and ‘every phenomenon’. As Fr Sophrony states elsewhere, St Silouan believed that each person who truly prays to God ‘integrates everyone into his own eternal life whatever the geographical distance or the historical time between them’ (233). Indeed, he integrates not only every person but every thing. Nothing is alien to him. In Dostoevsky’s words, ‘Everything, like the ocean, flows and enters into contact with everything else.’


Despite the striking parallels between the Russian novelist and the Athonite monk, it is highly unlikely that St Silouan had ever read Dostoevsky. More probably, the similarities arise because both are shaped by the same living tradition, and both are drawing on the same sources. St Silouan (almost certainly) and Dostoevsky (possibly) have been influenced by a Mesopotamian hermit of the seventh century, St Isaac the Syrian, who writes in a famous passage of his Ascetical Homilies:


What is a merciful heart? It is a heart on fire for the whole of creation, for humanity, for the birds, for the animals, for demons, and for every created thing. At the recollection and at the sight of them such a person’s eyes overflow with tears owing to the vehemence of the compassion which grips his heart; as a result of his deep mercy his heart shrinks and cannot bear to hear or look on any injury or the slightest suffering of anything in creation. This is why he constantly offers up prayer full of tears, even for the irrational animals and for enemies of truth, even for those who harm him, so that they may be protected and find mercy.[3]


What exactly does Starets Silouan mean when, faithful to the teaching of St Isaac, he affirms that the saints ‘embrace the whole earth, the whole world, with their love’? Let us note the all-embracing love and prayer that constitute our true vocation as human persons. There is first his firm conviction that God calls every human being to salvation. Secondly, there is his conception of the ‘total Adam’ and, linked with this, his insistence that my neighbour is myself. Thirdly, there is his firm assurance that in God’s total plan it is not only human beings but the entire cosmos that is to be redeemed and transfigured.


‘Divine love desires salvation for all’


‘It was particularly characteristic of Staretz Silouan to pray for the dead suffering in the hell of separation from God’, writes Fr Sophrony, and he goes on to recall an exchange that he overheard between the Starets and a somewhat dour hermit:


I remember a conversation between him and a certain hermit, who declared with evident satisfaction, ‘God will punish all atheists. They will burn in everlasting fire.’


Obviously upset, The Staretz said:


‘Tell me, supposing you went to paradise and there looked down and saw somebody burning in hell-fire - would you feel happy?’


‘It can’t be helped. It would be their own fault,’ said the hermit.


The Staretz answered him with a sorrowful countenance:


‘Love could not bear that,’ he said. ‘We must pray for all’ (48).


This universal intercession commended by St Silouan, so far from being sentimental or Utopian, has on the contrary a clear Scriptural foundation: ‘God desires everyone to be saved and to come to the knowledge of the truth’ (1 Timothy 2:4). This is the key text that the seventeenth-century Arminians invoked when opposing the strict Calvinist doctrine of double predestination; this is the text that inspired the dynamic missionary preaching of John Wesley in the eighteenth century; and this is equally a saying that the twentieth-century Athonite keeps steadfastly in view:


My soul longs for the whole world to be saved (291).... Divine love desires the salvation of all (328).... The Lord’s is such that He would have all men to be saved (368).... Our one thought must be that all should be saved (379).... The merciful Lord sometimes gives the soul peace in God but sometimes makes the heart ache for the whole universe, that all men might repent and enter paradise (426).


According to St Silouan, this burning desire for the salvation of all humankind is to be found to a supreme degree in the Mother of God, the Blessed Virgin Mary:


She, like her beloved Son, desired with her whole heart the salvation of all (406).... She loved mankind and prayed ardently... for the whole world that all might be saved (365).


The fact that God desires the salvation of all does not of course mean that our salvation is automatic and inevitable. As the Letter to Diognetus states, ‘God persuades, He does not compel, for violence is foreign to Him.’[4] God’s call to salvation comes in the form of an invitation, which we on the human side are free to accept or to reject. But, although the response varies, the call is universal.


St Silouan’s belief that God does indeed desire the universal salvation of the human race can be summed up in four short injunctions: love all; pray for all; weep for all; repent for all.


(1) Love all. When as a young monk, attending a service in the Church of the Holy Prophet Elijah, St Silouan received a vision of Christ (26), the effect of this vision was to flood his soul with ‘a rare feeling of love for God and for man, for every man’ (34). This all-embracing love remained with him throughout his life: ‘Love cannot suffer a single soul to perish’, he wrote many years later (272). Comprehensive love of this kind he saw as par excellence the characteristic of the saints (not that he would have made any claim to be himself numbered among them):


The holy saints have attained the Kingdom of Heaven, and there they look upon the glory of our Lord Jesus Christ; but by the Holy Spirit they see, too, the sufferings of men on earth. The Lord gave them such great grace that they embrace the whole world with their love (396).


This ardent love, as the Starets envisages it, extends beyond the living to the dead and to those not yet born. In Fr Sophrony’s words:


In seeking salvation for all men love feels impelled to embrace not only the world of the living but also the world of the dead, the underworld and the world of the as yet unborn – that is, the whole race of Adam (108).


For St Silouan, as we have seen from his conversation with the dour hermit, this love for our fellow-humans includes even hell within its scope. Expounding the teaching of the Starets, Fr Sophrony writes:


Dwelling in heaven, the Saints behold hell and embrace it too in their love (116).


This is possible for them, because the love that is at work in their hearts is nothing else than the love of God Himself; and God’s love is present everywhere - even in hell:


God is present in hell, too, as love (115).... Even in hell Divine love will embrace all men, but, while this love is joy and life for them that love God, it is torment for those who hate Him (148).


In the words of Vladimir Lossky, ‘The love of God will be an intolerable torment for those who have not acquired it within themselves.’[5]


In thus teaching that the power of love extends even to hell, the Starets is once more following St Isaac the Syrian:


Even those who are punished in Gehenna are tormented with the scourging of love. The scourges that result from love – that is, the scourges of those who realize that they have sinned against love – are harder and more bitter than the torments which result from fear.... The power of love works in two ways: it torments those who have sinned, just as happens here on earth; but those who have observed its duties, love gives delight. So it is in Gehenna: the contrition that comes from love is the harsh torment; but in the case of the sons of heaven, delight in this love inebriates their souls.[6]


‘The power of love works in two ways’: what the saints in heaven feel as joy, those under condemnation in hell experience as intense pain. But it is the same divine love that is present in them both.


If those in hell are not deprived of God’s love, if they are embraced also by the love of the saints, may it not still be possible for them to respond to this love that surrounds them on every side? Is there not still a hope that they may ultimately be saved? St Isaac certainly seems to have believed in universal salvation:[7] as a member of the Church of the East, dwelling safely beyond the confines of the Byzantine Empire, he had no reason to fear the anti-Origenist anathemas of the Fifth Ecumenical Council (553).


What of St Silouan? Fr Sophrony maintains that the Starets was no Origenist (109),[8] and I agree with him. St Silouan insists that our loving intercession should extend even to those in hell, we are to sorrow ‘over those who are not saved’ (377) and to weep for those ‘who do not know God’ (386). Further than this, however, he does not go. With characteristic reticence, he avoids all speculation about a final apocatastasis. He does not attempt to specify who can be saved and who cannot; that is a mystery known at present only to God. For his part he answers only with the words, ‘I do not know’:


Father Cassian used to say that all heretics would perish. I do not know about this – my trust is only in the Orthodox Church (483).


When reflecting on the possibility that in the Age to Come there may be some who remain for ever unreconciled, burning in hell-fire, the Starets says simply, ‘Love could not bear that.’ Further than this he does not go.


What of the demons? Might they also be saved, and in that case should we not pray also for them? St Isaac the Syrian, as already noted, affirms that the merciful heart is ‘on fire’ with compassion for the demons, but he does not actually say that we should pray for them. St Silouan speaks in similar terms. We are to ‘pity’ the demons, but nothing is stated about intercession on their behalf:


The Spirit of God teaches love towards all, and the soul feels compassion for every being, loves her enemies and pities even devils because they have fallen away from God (469).


The Starets was emphatically a man of the Church; and so, if asked whether we may legitimately pray for the demons – Fr Sophrony does not in fact record any occasion when he was so asked – surely his answer would have been that the Church has no such practice; and in all such matters we must follow the Church’s rule of prayer. But at the same time it is not for us to set limits to the divine mercy.


(2) Pray for all. Love and prayer go together; if, then, we are to love all human persons, this signifies that we are also to pray for them. So the Starets writes:


I pray Thee, O Merciful Lord, let all mankind, from Adam to the end of time, come to know Thee (319).... I will pray for the whole human race, that all people may turn to the Lord and find rest in Him (328).... I beseech Thee, O Lord, let all peoples come to know Thee (332).


The Starets quotes with approval the words of an ascetic monk with whom he once talked:


Were it possible I would pray everyone out of hell, and only then would my soul be easy and rejoice (468).


‘Were it possible’: the Starets does not say that it actually is possible. The Starets sees this all-inclusive intercession as the proper and characteristic vocation of the monk.


The constant prayer for others constitutes the monk’s way of serving society as a whole:


Thanks to monks, prayer continues unceasing on earth, for through prayer the world continues to exist.... When there are no men of prayer on the earth, the world will come to an end.... The world is supported by the prayers of the saints (407-8).


In this connection Fr Sophrony refers appropriately to the sixth-century elder St Barsanuphius of Gaza, who asserts that in his day there were three men who through their prayers were preserving the whole human race from catastrophe (223).[9] Barsanuphius mentions the names of the first two, who significantly are otherwise unknown to the annals of history. He does not say who the third was, presumably because God had revealed to him that it was Barsanuphius himself.[10]


By thus praying for the world, the monk not only helps the Church and human society at large, but he also helps himself. Here the Starets describes his own experience as a monastery steward. Most monks consider that this particular ‘obedience’ renders it impossible to preserve continual prayer and inner peace, for it involves contact with large numbers of people throughout the day. Starets Silouan disagrees. If the steward will only intercede constantly for those under his charge, saying ‘The Lord loves His creation’, all will be well: he will find that he is freed from distractions and can maintain an uninterrupted remembrance of God (418).


In the monk’s relationship with the world, St Silouan distinguishes a double movement. First, through prayer the monk withdraws into himself, shutting out the world, gradually liberating himself from visual imagery and discursive thinking, and so entering into the image-free stillness of the heart. But then, within the depths of his own heart, he rediscovers his solidarity with all humankind and with the whole creation. So the monk’s flight from the world turns out to be not world-denying but world-affirming. In the words of Fr Sophrony:


In his longing for God he ‘hates’ the world and retires totally into the depths of his own heart. And when he does so totally, in order there to do battle against Satan, in order to cleanse his heart from every single passion, in the depths of this heart of his he meets with God, and in God begins to see himself indissolubly linked with the whole of cosmic existence; and then there is nothing alien, nothing that is extraneous to them.


As St Silouan observes, ‘True, Arsenius the Great was bidden to “shun” people but in the desert, too, the Spirit of God teaches us to pray for people and for all the world (296).


(3) Weep for all. True prayer cannot but be costly; loving intercession involves an inner martyrdom, a willingness on our part to accept suffering. As St Silouan says, ‘Praying for people means shedding blood (236); ‘The greater the love, the greater the suffering’ (338). It is not enough simply to read lists of names; we are required to intercede with tears of sorrow. ‘Pray for all’ means ‘Weep for all’:


My heart aches for the whole world, and I pray and shed tears fro the whole world, that all may repent (341).... My soul weeps for the whole world (371).... O Lord, grant me tears to shed for myself, and for the whole universe’ (385).


(4) Repent for all. St Silouan would have us go yet further on the path of mutual coinherence. Not only are we required to weep for all, but we should also repent for all. In his view this is part of what St Paul meant when he said, ‘Bear one another’s burdens, and in this way fulfil the law of Christ’ (Galatians 6:2). As Fr Sophrony points out, if viewed in purely juridical terms the notion of vicarious repentance – of laying one person’s guilt upon another – makes no sense; it is simply ‘not fair’. But the love of Christ is not limited to juridical norms:


The spirit of Christian love speaks otherwise, seeing nothing strange but something rather natural in sharing the guilt of those we love – even in assuming full responsibility for their wrong-doing. Indeed, it is only in this bearing of another’s guilt that the authenticity of love is made manifest and develops into full awareness of self (120).


Adam’s fall consisted precisely in his refusal to accept that he too was involved in the guilt of Eve’s sin. ‘Adam denied responsibility, laying all the blame on Eve and on God who had given him this wife’, and so he shattered the unity of the human race. If only, instead of justifying himself, he ‘had taken upon his shoulders the responsibility for their joint sin, the destinies of the world might have been different’ (121). We in our turn, when we refuse to repent for others, are repeating Adam’s sin, thus making his fall our own.


Strange though this concept of vicarious repentance may seem to most modern readers, it has in fact an excellent Patristic pedigree. One author who expresses this idea in strong terms is St Mark the Monk (?early fifth century):


The saints are required to offer repentance not only on their own behalf but also on behalf of their neighbour, for without active love they cannot be made perfect.... In this way the whole universe is held together in unity, and through God’s providence we are each of us assisted by one another.[11]


‘Adam, our father’


St Silouan’s consuming desire for the salvation of all stands out in yet sharper relief when we take into account his teaching about what may be termed the ‘total Adam’. This is not, I think, a phrase that he himself employs, but it accurately sums up his point of view.


For St Silouan, Adam is ‘our father’ (451), the ‘father of all mankind’ (448). Following St Paul (1 Corinthians 15:22, 45), the Starets sees Adam the first-formed man as the collective head of the human race, containing and recapitulating within himself the whole of humankind. There are obvious parallels here between St Silouan and St Irenaeus of Lyon, even though the Starets was probably unfamiliar with the Irenaean writings. This solidarity and recapitulation in Adam renders all human persons ‘consubstantial’ and ‘ontologically one’, as Fr Sophrony puts it (123, 51, 217). This ontological unity is not merely abstract and theoretical but specific and actual, ‘for the whole Adam is not an abstraction but the most concrete fullness of the human being’, to quote Fr Sophrony once more (222). It was the denial of this ‘consubstantiality’ that constituted, as we saw earlier, the essence of Adam’s fall.


This unity in the ‘total Adam’ is movingly expressed in the best-known of all St Silouan’s writings, ‘Adam’s Lament’ (448-56). Here the Starets takes up and develops in his own way the liturgical texts for the Sunday before Lent, the ‘Sunday of Forgiveness’, on which the Orthodox Church commemorates the expulsion of Adam from paradise. In particular he has used the ikos appointed for that day:


Banished from the joys of paradise, Adam sat outside and wept, and beating his hands upon his face, he said: ‘I am fallen, in Thy compassion have mercy on me.’...


O paradise, share in the sorrow of thy master who is brought to poverty, and with the sound of thy leaves pray to the Creator that he may not keep thy gate closed for ever. I am fallen, in Thy compassion have mercy on me.[12]


As we read St Silouan’s prose-poem ‘Adam’s Lament’, it becomes clear that this is the lament not just of Adam but of Silouan himself, and not of him alone but of the whole human race. Adam’s sorrowful repentance is our repentance also:


The soul that has lost grace yearns after the Lord, and weeps as Adam wept when he was driven from paradise (326).... O Lord, grant unto us the repentance of Adam (271).


Nor is this all. It is the lament not of humankind alone but of the entire creation, for all created things are involved in Adam’s fall:


Thus did Adam lament,


And the tears streamed down his face onto his beard,


onto the ground beneath his feet,


And the whole desert heard the sound of his mourning.


The beasts and the birds were hushed in grief (449).


Lo, the whole earth is in travail (452).


The sin of Adam is cosmic in its effects, destroying as it does the primal harmony that prevailed between humans and the rest of creation. So Adam exclaims in his ‘Lament’:


In paradise was I joyful and glad:


the Spirit of God rejoiced me,


and suffering was a stranger to me.


But when I was driven forth from paradise


cold and hunger began to torment me.


The beasts and the birds that were gentle


and had loved me turned into wild things,


and were afraid and ran from me (455).


Because of our solidarity in the ‘total Adam’, writes Fr Sophrony, all of us share in Adam’s guilt (120). This does not mean that either he or St Silouan would endorse an Augustinian doctrine of original sin, in a fully developed form. But it does mean that, united as we are as members of a single human family, we are each of us ‘responsible for everyone and everything’, to use the phrase of Starets Zosima in The Brothers Karamazov. Yet, if we are subject to a solidarity in guilt, we enjoy egually a solidarity in salvation: in the words of Khomiakov, ‘No one is saved alone.’[13] My personal salvation is bound up with the salvation of the entire human race, and indeed of the whole creation. Fr Sophrony neatly illustrates this interdependence in both sinfulness and salvation by recounting a conversation that he once heard between two Athonite monks:


The first said,


‘I cannot understand why the Lord does not grant peace to the world even if only a single person implored him to do so.’


To which the other replied,


‘And how could there be complete peace in the world if but a single malicious man remained?’ (200)


This understanding of the ‘total Adam’ means that, on each occasion when we say the Lord’s Prayer, we offer it not only on our own behalf but on behalf of everyone. As Fr Sophrony says, ‘When we pray “Our Father” we think of all mankind, and solicit the fullness of grace for all as for ourselves’.[14] St Gregory of Nyssa emphasizes this same point when he states that, since we ‘share in Adam’s nature and therefore share also in his fall’, in consequence the petition in the Lord’s Prayer, ‘Forgive us our trespasses’, is something that we offer for Adam’s sake as well as for our own.[15] This fits exactly with St Silouan’s line of thought.


On the basis of this theology of the ‘total Adam’, the Starets is able to give a particularly powerful interpretation to Christ’s command, ‘You shall love your neighbour as yourself’ (Matthew 19:19). I am able to love my neighbour as myself, because by virtue of the unity of all humankind in ‘Adam our father’, my neighbour is myself. I am likewise to pray for others as I pray for myself: ‘All my desire’, says St Silouan, ‘is to learn humility and the love of Christ, that I may offend no man but pray for all as I pray for myself (350: italics in the original). In the same way the suffering of the other is my suffering, and my neighbour’s healing is healing for me as well; ‘my brother’s glory will be my glory also.’[16] ‘If one member suffers, all suffer together with it; if one member is honoured, all rejoice together with it’ (l Corinthians 12:26).


This leads St Silouan to affirm in a strong and literal sense that my neighbour’s life is my own: ‘Blessed is the souls that loves her brother, for our brother is our life’ (371: italics in the original). For the one who prays, says Fr Sophrony,


The existence of mankind is not alien and extraneous to him but is inextricably bound up with his own being.... Through Christ’s love all men become an inseparable part of our own individual, eternal existence (47).


Christ has taken up the ‘total Adam’ into Himself and has suffered for him; we therefore should take up into ourselves ‘the life of all mankind’, looking upon every other person as our ‘eternal brother’:


Each of us must, therefore, take heed not only for himself but for this single whole (47-48).


So it is that, according to the Starets, ‘in his deep heart the Christian after a certain fashion lives the whole history of the world as his own history’; for ‘no man is alien to him’ (234).


Exactly because my neighbour is myself, because my brother’s life is my own, I am required to love my enemies.


Only in the light of St Silouan’s teaching on the ‘total Adam’ can we truly appreciate the crucial importance that he attached to love for enemies. I am to love my enemy, because my enemy is myself; I am the other whom I regard as my enemy. His life is mine, and mine is his. Love for enemies is a direct corollary of our mutual coinherence in ‘Adam, our father’.


‘Weep with me, forest and desert’


Sin and salvation, however, are not merely human in scope, but they also involve the entire created order. When Adam fell, the whole creation fell with him; and by the same token our human salvation will inaugurate the salvation of the total cosmos. As Fr Sophrony puts it, ‘Every saint is a phenomenon of cosmic character’ (223). We are not saved from but with the world.


This cosmic understanding of sin and salvation has a firm basis in Scripture. St John the Baptist, for example, greets Jesus with the words, ‘Behold the Lamb of God, who takes away the sin of the world’ (John 1:29). The Forerunner does not say ‘the sins’, but he says ‘the sin’ (in the singular) ‘of the world’. Beyond the personal sins of individual humans, there is a deeper sinfulness that involves the world as a whole. St Paul in his turn states that the entire created universe is at present ‘in bondage to decay’ and ‘groans as if in pangs of childbirth’, waiting ‘with eager expectation for the revealing of the children of God’. When we humans enter into our ‘glorious liberty’ in Christ, then the whole creation will also be set free (Romans 8:19-22). Our fall, that is to say, entails the fall of all creation, and our redemption will likewise bring liberation to creation as a whole. The New Testament concludes with a comprehensive vision not only of a ‘new heaven’ but of a ‘new earth’ as well (Revelation 23:1).


The same understanding of the cosmic dimensions of Christ’s saving work finds expression in the service books of the Church. Let us take as an example a text with which St Silouan was certainly familiar: the ‘Praises’ or ‘Encomia’ recited at Matins on Great Saturday in front of the Epitaphion depicting the dead Christ laid out for burial.[17] In the first place the ‘Praises’ emphasize that Christ’s death and resurrection bring forgiveness and new life to all the human race:


Uplifted on the Cross, Thou hast uplifted with Thyself all living people; and then, descending beneath the earth, Thou raisest all that lie buried there.


Stretched out upon the Wood, Thou hast drawn us mortals to unity; pierced in Thy life-giving side, O Jesus, Thou art become a fountain of forgiveness unto all.


We notice how the atonement is not selective but universal in its scope. But the ‘Praises’ go further than this, proclaiming that Christ’s death upon the Cross has transformed the entire created order:


The whole creation was altered by thy Passion: for all things suffered with Thee, knowing, O Word, that Thou holdest all in unity.


This is a remarkable statement, but it does not stand alone. The ‘Praises’ return frequently to the theme of this all-inclusive co-suffering:


Though Thou wast shut within the narrowest of sepulchres, O Jesus, all creation knew Thee as true King of heaven and earth.


The whole earth quaked with fear, O Word, and the daystar hid its rays, when thy great Light was hidden in the earth.


Of old the lamb was sacrificed in secret; but Thou, longsuffering Saviour, wast sacrificed beneath the open sky and hast cleansed the whole creation.


O hills and valleys, the multitude of humankind, and all creation, weep and lament with me.


The sun and moon grew dark together, O Saviour, like faithful servants, clothed in black robes of mourning.


Come, and with the whole creation let us offer a funeral hymn to the Creator.


The whole earth mourns with us humans for the dead Christ laid in the tomb; and to an equal degree the whole earth is raised to new life, along with us humans, through the Saviour’s resurrection from the dead. Paschal salvation extends beyond the human realm to the world of nature, involving animals, trees, hills and valleys, sun and moon, and the totality of the material creation.


Faithful to this all-inclusive understanding of Christ’s redemptive work, the Starets believes that our personal salvation is integrally connected with the salvation of the whole world. The precept ‘Love all’ means that we are to love the entire creation: humans first, but also animals, plants, and each and every part of nature. Ours is to be a ‘love without limits’, to borrow the title of one of Fr Lev Gillet’s books.[18] We are to feel ‘compassion for the whole universe and every living creature... a love for every one of God’s creatures’, says St Silouan. ‘Weep for all’ means that ‘you will shed abundant tears for your fellow-man and for every thing that hath breath, and all creation’ (427). ‘When the soul learns love of the Lord, she is filled with compassion for the whole universe (443); and when she mourns for the withdrawal of God’s grace she calls on all creation to lament with her:


Weep with me, forest and desert. Weep with me, every creature created by God, and comfort me in my grief and sorrow (365).


In St Silouan’s teaching concerning the bonds that unite us humans to the rest of creation, there are three points that I find particularly interesting:


(1) The Starets underlines the spiritual value of the human body. While he adopts a negative attitude towards the passions, he is fundamentally positive in his estimate of our human physicality. We are to hate, not our bodies as such, but the sinfulness that corrupts them. In its present fallen state the body may appear to us as our adversary, but in its true and natural condition, as originally created by God, it is our helper and our friend. God calls us to a total sanctification:


The Light of the Lord will be in the souls and minds and bodies of the Saints (290).... The Holy Spirit pervades the entire man - soul, mind and body (353) (italics in the original).


Advancing on the spiritual way, a person becomes ‘sensible’, consciously aware, of the grace of the Holy Spirit in body as well as soul (283); the ninth of the ten ‘rewards’ that the monk receives from God ‘even here on earth’ is that ‘he feels the grace of God in his body, too’ (501)/ ‘The man with grace in soul and body knows perfect love’ (368).


‘Perfect love’, then, leads to the transfiguration of the body:


The fourth and perfect kind of love for God exists when a man possesses the grace of the Holy Spirit in both soul and body. His body is then hallowed, and after death his earthly remains become relics (343).


The Starets mentions from his own experience an instance of bodily glorification:


At Vespers during one Lent at the Monastery of Old Russikon-on-the-Hill the Lord allowed a certain monk to see Father Abraham, a priest-monk of the strict rule, in the image of Christ. The old confessor, wearing his priestly stole, was standing hearing confessions. When the monk entered the confessional he saw that the grey­haired confessor’s face looked young like the face of a boy, and his entire being shone radiant and was in the likeness of Christ (403-4).


In this way St Silouan’s theology of the human person is firmly holistic. Divine grace embraces the total person, soul and body together; the body is deified along with the soul. This has an immediate relevance for his attitude to the material creation. It is through our bodies that we relate to our physical environment, which passes within us and becomes part of us through the exercise of the five senses. If, then, sanctification involves not only our soul but our physical nature, it follows that through our body we can experience the material world as holy, and through our body we can in turn transmit holiness to the material world around us. Our body is the essential intermediary between our inward being and the world of nature; and, because our body can be filled with grace, it is clear that our own sanctification forms a single mystery with the redemption of the material creation.


As a monk of the strict Athonite tradition, St Silouan had been formed by an austere physical discipline. But never did he interpret this ascetic self-denial in a dualistic sense. The monk’s aim, in the words of St John Climacus, is precisely ‘a body made holy’.[19] He seeks the sanctification of the body, not its destruction.


(2) St Silouan gave careful thought to our relationship as humans with the animals. This is only to be expected. He had grown up in an agricultural community. The Holy Mountain which then became his monastic home abounds in living creatures, in birds, butterflies, snakes and jackals, and also (at any rate in the days of the Starets) in wolves and wild boar, not to mention the domestic animals, the horses and mules, that the monasteries used to keep in great numbers before the advent of the tractor and the jeep. Animals were his constant companions.


His attitude towards them is marked by two characteristics: by loving compassion and by realism. He displays both gentleness and detachment. Loving compassion inspires him to write:


Once I needlessly killed a fly. the poor thing crawled on the ground, hurt and mangled, and for three whole days I wept over my cruelty to a living creature, and to this day the incident remains in my memory....


One day, going from the Monastery to Old Russikon-on-the- Hill, I saw a dead snake on my path which had been chopped in pieces, and each piece writhed convulsively, and I was filled with pity for every living creature, every suffering thing in creation, and I wept bitterly before God (469).


At the same time the Starets urges us not to grow unduly attached to animals, and not to bestow on them the love that we ought rather to give to God and to our fellow-humans:


Feed animals and cattle, and do not beat them - in this consists man’s duty of kindness towards them; but to become attached, to love, caress and talk to them - that is folly for the soul (470).


‘I left that passage out from the first English edition,’ Fr Sophrony once said to me. ‘I knew the English would never be able to understand that.’


Incidentally, St Silouan nowhere suggests that there is anything intrinsically sinful in eating animal flesh. As an Athonite monk he would not have eaten meat, but there are many days in the year when the monastic rule permits fish. There was even a time, so he tells us, when he had to struggle against an almost obsessive desire to consume fish (470-1). If the monk abstains from meat, this is for ascetic and disciplinary reasons, not because meat-eating is in itself wrong. Indeed, the Orthodox Church had never advocated vegetarianism as a general principle.


St Silouan’s compassion for the suffering of animals did not make him lose sight of the truth that God has given this world to us humans for our use. Man, as he puts it, is the ‘supreme creation’ (376). In Fr Sophrony’s words, ‘The world itself was created for man.’[20] Of course this does not in any way justify a cruel and selfish exploitation of our natural environment. On the contrary, in our enjoyment of the world, we are to show the utmost humbleness and sensitivity. God has indeed given us ‘dominion’ over the animals (Genesis 1:28), but dominion does not signify tyranny.


(3) The compassionate love of St Silouan extends beyond animals to plants: ‘Hurt not the earth, neither the sea, nor the trees’ (Revelation 7:3). On one occasion when the two of them were walking together, Fr Sophrony struck out with his stick at a clump of tall wild grass. The Starets said nothing, but he shook his head doubtfully; and at once Fr Sophrony was ashamed (94). In his own writings St Silouan says:


That green leaf on the tree which you needlessly plucked – it was not wrong, only rather a pity for the little leaf. The heart that has learned to love feels sorry for every created thing (376).


The Spirit of God teaches the soul to love every living thing so that she would have no harm come to even a green leaf on a tree, or trample underfoot a flower of the field. Thus the Spirit of God teaches love towards all, and the soul feels compassion for every being (469).


Thus cosmic compassion, this sense of our human responsibility towards the whole of creation, makes the Starets very much a saint of our own time, living as we do in an era of global pollution. His words, written over half a century ago, are marked by prophetic insight. With good reason the Ecumenical Patriarchate of Constantinople, in the timely statement on Orthodoxy and the Ecological Crisis published in 1990,[21] includes St Silouan the Athonite among the witnesses that it cites, along with the Prophet Isaiah, St Isaac the Syrian and Dostoevsky.


Yet there is a tension, even a paradox, in St Silouan’s attitude towards the created order. He urges us to ‘love every created thing; and emphasizes the beauty of nature:


From my childhood days I loved the world and its beauty. I loved the woods and green gardens, I loved the fields and all the beauty of God’s creation. I liked to watch the shining clouds scurrying across the blue sky (286).


If we lose our sense of wonder before the beauty of nature, so he believed, this suggests that we have at the same time lost our sense of God’s grace (96).


On the other hand, the Starets maintains that the true monk ‘forgets the world’ (501). So he writes:


After I came to know my Lord, and He made my soul His prisoner, everything changed, and now I no longer want to contemplate the world (286).... My soul... has no wish to look upon this world, though I do love it (381).... My soul is filled with love of Thee and knows no desire to look upon this world, beautiful though it be (284).


Such is St Silouan’s order of priorities. However much we value the beauty of the creation, we should feel an incomparably greater love for God the Creator.


* * * *


For St Silouan, then, there is a single and undivided mystery of salvation, at once personal, pan-human and cosmic: everything, like the ocean, flows and enters into contact with everything else. There can be no disagreement between our personal salvation and the salvation of the world. The two form a unity. Our own salvation is necessarily linked to the salvation of every other human being, for ‘our brother is our life’. At the same time, the transfiguration of us humans inaugurates the transfiguration of the cosmos. Not without reason, on the last page of Fr Sophrony’s book on the Starets, do we find a prayer that is all-embracing in its scope:


O Lord, give unto us this love throughout Thine whole universe (504).


St. Silouan the Anthonite