Ταπείνωση και Προσευχή

Με την κατάκριση φεύγει η Χάρις του Θεού ( Γέροντας Παΐσιος )

- Όταν, Γέροντα, μου περνάη ένας λογισμός εις βάρος ενός άλλου, είναι πάντοτε κατάκριση;

- Δεν το καταλαβαίνεις εκείνη την ώρα;

- Μερικές φορές αργώ να το καταλάβω.

- Κοίταξε να καταλαβαίνης το συντομώτερο την πτώση σου και να ζητάς συγχώρεση και από την αδελφή την οποία κατέκρινες και από τον Θεό, γιατί αυτό γίνεται εμπόδιο στην προσευχή. Με την κατάκριση φεύγει αυτομάτως η Χάρις του Θεού και δημιουργείται αμέσως ψυχρότητα στην επικοινωνία σου με τον Θεό. Πώς να κάνης μετά προσευχή; Η καρδιά σου γίνεται πάγος, μάρμαρο.

Η κατάκριση και η καταλαλιά είναι οι μεγαλύτερες αμαρτίες και απομακρύνουν την Χάρη του Θεού περισσότερο από κάθε άλλο αμάρτημα. «Όπως το νερό σβήνει την φωτιά, λέει ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος, έτσι και η κατάκριση σβήνει την Χάρη του Θεού».

- Γέροντα, νυστάζω πολύ στην πρωινή Ακολουθία.

- Μήπως κατέκρινες καμμιά αδελφή; Εσύ βλέπεις εξωτερικά τα πράγματα και κατακρίνεις, γι’ αυτό νυστάζεις μετά στην Ακολουθία. Από την στιγμή δηλαδή που κατακρίνει κανείς και δεν αντιμετωπίζει τα πράγματα πνευματικά, μαζεύονται δέκατα πνευματικά και αποδυναμώνεται. Και όταν αποδυναμωθή, ή νυστάζει, ή έχει αϋπνία.

- Γέροντα, συχνά πέφτω και στην γαστριμαργία.

- Κοίταξε, εκείνο που τώρα πρέπει να προσέξης πολύ είναι η κατάκριση. Αν δεν κόψης την κατάκριση, ούτε από την γαστριμαργία θα μπορέσης να απαλλαγής. Ο άνθρωπος που κατακρίνει, επειδή διώχνει την Χάρη του Θεού, μένει αβοήθητος και δεν μπορεί να κόψη τα ελαττώματά του. Και αν δεν καταλάβη το σφάλμα του, για να ταπεινωθή, θα έχη συνέχεια πτώσεις. Αν όμως το καταλάβη και ζητήση την βοήθεια του Θεού, τότε ξαναέρχεται η Χάρις του Θεού.





Από το βιβλίο: «ΓΕΡΟΝΤΟΣ ΠΑΪΣΙΟΥ ΑΓΙΟΡΕΙΤΟΥ

ΛΟΓΟΙ Ε΄

ΠΑΘΗ ΚΑΙ ΑΡΕΤΕΣ»

ΙΕΡΟΝ ΗΣΥΧΑΣΤΗΡΙΟΝ

«ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Ο ΘΕΟΛΟΓΟΣ»

ΣΟΥΡΩΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

2007

God's Love ( Saint Silouan the Athonite )

The Lord loves us as His children, and His love is stronger than a mother’s love, because even a mother can forget her child, but the Lord never forgets us. And if the Lord Himself had not given the Holy Spirit to the Orthodox people and our great pastors, then we could never know how much He loves us.

The Lord loves us so much that for our salvation He came down to earth and spilled His Blood for us, and gave It to us to drink, and gave us His Ever-Clean Body. Thus we became His children, of His Flesh and Blood; and we are like the Lord in flesh as children are like their fathers, no matter their age. And the Spirit of God witnesses to our souls that we shall always be with Him.

In order to experience the Lord it is not necessary to have wealth, or learning, but it is necessary to be obedient and abstemious, to have a humble spirit and love your neighbor; the Lord will love such a soul and reveal Himself to it, and will more often teach it love and humility, and will give it all it needs in order that it may find peace in God.

The Lord created man from earth, but He loves us as His children, and awaits us with joy.

The Lord loves all people, but whoever searches for Him, He loves most. "Who loves Me — I love," says the Lord, "and who seeks me shall find grace" (Proverbs 8:17). The love of the Lord is such that He desires that all people should be saved and be with Him in Heaven for eternity, to witness His glory. We cannot know this glory in full, but through the Holy Spirit can know it in part. And whoever has not experienced the Holy Spirit cannot know this glory, but can only believe in the promise of the Lord and keep His commandments. But even they are blessed, as the Lord said to the Apostle Thomas (John 20:29); and they will be equal to those who witnessed the glory of the Lord on earth.

And I learned that love is different in strength. Whoever fears God in order not to insult Him: this is the first kind of love. Whoever has a mind clear of unnecessary thought — this is the second form of love, greater than the first. Whoever feels the presence of grace in his soul — this is the third form of love, even greater.

The fourth, absolute, love for God is to have grace in your body as well as your soul. Such a body will become holy and leave relics. This happens with great martyrs, prophets and saints. Whoever has reached this level is untouched by bodily love. He may sleep with a girl and feel no desire for her. The love of God is greater than that bodily love that attracts the entire world, except those who have the grace of God in full, for the sweetness of the Holy Spirit recreates the entire person and teaches to love God completely. In the fullness of the love of God, the soul does not touch the earth; though one may live among others in the world, he forgets all in the world thanks to the love of God. Our misfortune is that we are too proud to stand in that grace, and it leaves our souls, and the soul searches for it, crying and weeping, and says, "My soul pines for the Lord."

Whoever wishes to love the Lord must love his enemies and be without spite; then the Lord will give you to glorify Him day and night, and your mind will forget the world; and if it should return and remember, then it will pray diligently for the world.

This is how the saints lived, for the Spirit of God taught their souls to pray for others.

Saint Silouan the Athonite

The cross we have to bear ( Elder Ambrose of Optina )

"God does not create crosses for people, that is, cleansing spiritual and physical sufferings. And however heavy that cross may be for that individual, the tree that produces its timber grows from the soil of his heart."

The Starets also said: "If a person walks a straight path, for him there is no cross. However, when he starts to lurch from one side to the other, then different circumstances appear which push him back onto the right track. These elements constitute a cross for a person. Of course they occur differently, according to the individual’s need."

"Sometimes The cross is a mental one, confusing the individual with sinful thoughts. But the person is not at fault if he doesn’t accede to them. The Starets cited an example: ‘Once a female ascetic was agitated for a long period over having unchaste thoughts. When Christ appeared and drove them away from her, she cried out to Him: ‘Sweet Jesus, where were You up to this time?’ Christ replied: ‘I was in your heart.’ She said: ‘How can that be? But my heart was filled with unchaste thoughts.’ And Christ said to her: ‘Therefore understand that I was in your heart, and that you had no disposition toward those unclean thoughts but more so, endeavoured to liberate yourself from them. Not being able to do so, you suffered over them, thereby preparing a place for me in your heart.’

"Sometimes, suffering is sent to an innocent person, so that he, as with the example of Christ, suffers for others. Christ Himself suffered for people. Likewise, His Apostles were tortured for the Church and people. To have absolute love means to suffer for your close ones."

 Elder Ambrose of Optina

Faith ( St. Seraphim of Sarov )

Faith, according to the teachings of St. Antioch, is the beginning of our union with God: the true believers are the stone of the church of God, prepared for the edifice of God the Father, which is raised up to the heights by the power of Jesus Christ, that is, by the Cross and help of the grace of the Holy Spirit. "Faith without works is dead" (James 2:26). The works of faith are love, peace, long suffering, mercy, humility, bearing one’s cross and life by the spirit. True faith cannot remain without works. One who truly believes will also surely perform good works.



St. Seraphim of Sarov

About God ( St. Seraphim of Sarov )

God is fire, warming and igniting the heart and inward parts. So, if we feel coldness in our hearts, which is from the devil (for the devil is cold), then let us call the Lord: He, in coming, will warm our heart with perfect love, not only towards Himself, but to our neighbors as well. And the coldness of the despiser of good will run from the face of His warmth.

Where there is God, there is no evil. Everything coming from God is peaceful, healthy and leads a person to the judgment of his own imperfections and humility.

God shows us His love for man not only in those instances when we do good, but also when we affront Him with our sins and anger Him. With what longsuffering he bears our lawlessness! "Do not call God a rightful Judge," says St. Isaac, "for His rightful judgment is not seen in your deeds. True, David called Him a righteous judge and rightly, but the Son of God has shown us that God is good and merciful even more. Where is His righteous judgment? We were sinners, but Christ died for us" (St. Isaac the Syrian, Word 90).



St. Seraphim of Sarov

8 πειρασμοὶ ( Γέρων Κλεόπας Ηλιέ )

Πατέρες καὶ ἀδελφοί,
Ὁ μοναχὸς καὶ ὁ ἀγωνιστὴς χριστιανὸς εἶναι πνευματικοὶ μαχητὲς σὲ κάθε στιγμὴ τῆς ζωῆς τους ἀπὸ τὴν γέννηση μέχρι τὸν θάνατό τους. Εἶναι ὅμως ἀνάγκη νὰ γνωρίζουμε τὴν τέχνη αὐτοῦ τοῦ ἀοράτου πολέμου καὶ ἀπὸ ποῖα μέρη ἔρχεται ἐναντίον μας ὁ νοητὸς ἐχθρός.
Ὁ ἅγιος Μελέτιος ὁ Ὁμολογητὴς μᾶς λέγει ὅτι ὁ πειρασμὸς ἔρχεται ἀπὸ ἕξι σημεῖα ἐναντίον μας, ἐνῶ ὁ ἅγιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης γράφει ἀπὸ ὀκτώ, δηλ. ἀπὸ ἐπάνω καὶ ἀπὸ κάτω, ἀπὸ δεξιὰ καὶ ἀριστερά, ἀπὸ ἐμπρὸς καὶ πίσω καὶ ἀπὸ μέσα καὶ ἔξω.
Στὴν συνέχεια θὰ ὁμιλήσουμε ἐκτενέστερα γιὰ τὸν πολυμερῆ αὐτὸν πόλεμο τοῦ διαβόλου μὲ τὴν βοήθεια τοῦ Πανάγαθου Θεοῦ.
1. Ὁ ἀπὸ ἐπάνω πειρασμός:
Εἶναι δύο εἰδῶν: Τὸ πρῶτο συμβαίνει ὅταν ἀρχίζουμε νὰ κάνουμε μία ἀδιάκριτη καὶ ἀπερίσκεπτη ἄσκηση ποὺ ὑπερβαίνει τὶς δυνάμεις μας, ὅπως ἐπὶ παραδείγματι: ὑπερβολικὴ νηστεία, συνεχῆ ἀγρυπνία, πολλὲς μετάνοιες, καὶ ἄλλες ὑπερβολικὲς ἀσκήσεις. Αὐτὴ ἡ ἄσκηση ἔχει ὡς ἀποτέλεσμα νὰ ἀδυνατίζει τὸ σῶμα μας καὶ νὰ ἀδυνατοῦμε νὰ ἐργασθοῦμε τὶς ἀρετὲς τοῦ Χριστοῦ. Συγχρόνως ταράζεται ὁ νοῦς μας γιατί δὲν ἀναπαύεται σ’ αὐτοῦ τοῦ εἴδους τὶς ἀσκήσεις. Τὸ δεύτερο εἶδος πειρασμοῦ συμβαίνει ὅταν ἐρευνοῦμε τὴν Ἁγία Γραφὴ χωρὶς νὰ διαθέτουμε τὴν ἀνάλογη πνευματικὴ ἡλικία καὶ κατάσταση μὲ ἀποτέλεσμα, ἐὰν κάποιος δὲν εὑρεθεῖ νὰ μᾶς χαλιναγωγήσει, θὰ φθάσουμε στὴν τρέλλα, τὴν αἵρεση καὶ τὴν βλασφημία τοῦ Θεοῦ.
Ἡ Ἁγία Γραφὴ εἶναι ἡ ἀπύθμενη θάλασσα τῆς σοφίας τοῦ Θεοῦ καὶ ἀπ’ αὐτὸ τὸ νερὸ ἐμεῖς πρέπει νὰ βγάλουμε ὅσο εἶναι δυνατὸν καὶ ἀπαραίτητο γιὰ νὰ ἀνακουφισθοῦμε ἀπὸ τὴν πνευματική μας δίψα. Ἀπ’ αὐτὸ τὸ νερὸ ὁ ἄνθρωπος βγάζει μὲ τὸν κουβὰ καὶ ἀπ’ αὐτὸν στὴν κανάτα καὶ ἀπὸ ἐκεῖ παίρνει μὲ ἕνα ποτήρι νὰ δροσισθεῖ καὶ δὲν προσπαθεῖ μὲ μία φορὰ νὰ βγάλει τὸ νερὸ τῆς σοφίας τοῦ Θεοῦ ἔξω, διότι δὲν ἔχει τὰ κατάλληλα ἐργαλεῖα καὶ ὑπάρχει βεβαίως ὁ φόβος νὰ πνιγεῖ. Ἔτσι πνίγηκαν πολλοὶ ἐρευνητὲς τῶν Γραφῶν λόγω τῆς ὑπερηφάνειάς των καὶ ἔγιναν ἀρχηγοὶ αἱρέσεων καὶ ὁδήγησαν μαζὶ μὲ τοὺς ἑαυτοὺς των χιλιάδες ψυχὲς στὸν Ἅδη.
2. Ὁ ἀπὸ κάτω πειρασμός:
Ἀπὸ κάτω ἔρχεται ὁ πειρασμὸς καὶ μᾶς πειράζει μὲ τὴν ἀκηδία καὶ ὀκνηρία γιὰ τὴν ἐπιτέλεση τῶν ἔργων τῆς ἀρετῆς καὶ τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ. Ἕνα παράδειγμα: Ὅταν κάποιος εἶναι δυνατὸς καὶ ὑγιὴς στὸ σῶμα καὶ ἐκ προθέσεως ἀποφεύγει τὶς δουλειὲς ἢ τὰ διακονήματα τῆς Μονῆς, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀνάλογα τῶν δυνάμεών του. Ἢ ἕνας λαϊκός, ὁ ὁποῖος δὲν θέλει νὰ κοπιάσει γιὰ τὰ ἔργα τῶν ἀρετῶν, τὴν νηστεία, τὴν ἀγρυπνία, τὴν ὑπηρεσία καὶ βοήθεια τοῦ πλησίον, τὴν προσευχὴ κ.λ.π. Μὲ τὴν ἀδιαφορία ἢ ὀκνηρία μας αὐτὴ στεροῦμε ἀπὸ τὴν ψυχή μας τὸν μισθὸ τῶν πνευματικῶν ἔργων, ἐπειδὴ δὲν κοπιάζουμε στὴν ἐφαρμογὴ τῶν θείων ἐντολῶν. Καθένας ἀπὸ ἐμᾶς λοιπόν, ἔχουμε καθῆκον νὰ ἀνεβαίνουμε τὶς πνευματικὲς βαθμίδες τῶν ἀρετῶν, γνωρίζοντας ὅτι ἡ μέση καὶ διακριτικὴ ὁδὸς εἶναι ἡ βασιλική, διότι τὰ ἄκρα εἶναι τοῦ διαβόλου.
3. Ὁ ἐκ δεξιῶν πειρασμός:
Αὐτὸς ὁ πειρασμὸς πάλι εἶναι δύο εἰδῶν: Τὸ πρῶτο εἶδος εἶναι, ὅταν ἐργασθοῦμε τὰ καλὰ ἔργα μὲ κακὸ σκοπό, ἐνῶ τὸ δεύτερο εἶναι, ἐὰν δεχθοῦμε τὴν ἐμφάνιση τῶν δαιμόνων μὲ τὴν μορφὴ ἀγγέλων καὶ ἁγίων, ἢ μὲ τὴν μορφὴ τοῦ Χριστοῦ, τῆς Θεοτόκου καὶ ἄλλων οὐρανίων μορφῶν. Ὁ ἅγιος Ἰωάννης τῆς Κλίμακος λέγει ὅτι «οἱ δαίμονες τῆς κενοδοξίας καὶ ὑπερηφάνειας ἐμφανίζονται στοὺς ἀδυνάτους στὸν νοῦ ὡς προφῆται». Ἐνῶ ὁ Ἀπόστολος Παῦλος μᾶς δείχνει στὴν Β’ πρὸς Κορινθίους (11,14) ὅτι: «ὁ σατανὰς μετασχηματίζεται εἰς ἄγγελον φωτός».
4. Ὁ ἐξ ἀριστερῶν πειρασμός:
Ἀπὸ τὰ ἀριστερά μᾶς πειράζει ὁ διάβολος ὅταν γνωρίζουμε τὴν ἁμαρτία, ἀλλὰ μὲ τὴν θέληση μας ἀποφασίζουμε νὰ τὴν ἐκτελέσουμε. Ἕνα παράδειγμα: Κάποιος γνωρίζει ὅτι εἶναι ἁμαρτία νὰ κλέπτει, νὰ πορνεύει, νὰ μεθᾶ, νὰ βλασφημεῖ τὰ Θεῖα, νὰ ἐκδικεῖται τὸν πλησίον του ἢ νὰ κάνει ὁποιοδήποτε ἄλλο κακὸ ἔργο. Παρ’ ὅλα ὅμως αὐτὰ ἀφήνει τὸν ἑαυτό του νὰ νικηθεῖ ἀπὸ τὴν ἁμαρτία μὲ τὴν θέλησή του καὶ εἰς γνῶσιν του. Ὁπότε, ὅταν ἐμεῖς γνωρίζουμε τὴν ἁμαρτία καὶ ὅμως τὴν ἐπιτελοῦμε εἴτε μὲ τὸν νοῦ, τὸν λόγο, τὸ αἴσθημα ἢ τὴν πράξη, τότε πειραζόμεθα ἐξ ἀριστερῶν.
5. Ὁ ἐκ τῶν ἔμπροσθεν πειρασμός:
Μᾶς πειράζει ἀπὸ ἐμπρὸς ὁ διάβολος ὅταν μᾶς παρουσιάζει σκέψεις καὶ φαντασίες γιὰ ἔργα τὰ ὁποῖα δῆθεν θὰ μᾶς συμβοῦν στὸ μέλλον. Ἕνα παράδειγμα: Ὅταν θορυβούμεθα ὅτι θὰ ἔλθει ἐναντίον μας κάποιος κίνδυνος, κάποια παγίδα ἢ ἀσθένεια, ὅτι θὰ ξεσπάσει κάποιος πόλεμος, ὅτι θὰ δυσφημισθοῦμε ἀπὸ τοὺς ἄλλους, θὰ γίνουμε πτωχοί, μᾶς ταράζει κάποιος ὅτι δὲν θὰ ἐπιτύχουμε στὶς ἐξετάσεις ἢ σὲ κάποιο ἄλλο ἔργο.
Ὅλα αὐτά μᾶς τὰ φέρνει ὁ νοητὸς ἐχθρὸς στὸν νοῦ μας μὲ σκοπὸ νὰ μᾶς ταράξει καὶ νὰ μᾶς κλονίσει μὲ αὐτὰ ποὺ νομίζουμε ὅτι θὰ ἔλθουν ἐναντίον μας.
Γι’ αὐτοὺς τοὺς λογισμοὺς ἂς προσέχουμε τὰ λόγια του Σωτῆρος ποὺ λέγει: «Μὴ οὒν μεριμνήσητε εἰς τὴν αὔριον, ἡ γὰρ αὔριον μεριμνήσει τὰ ἑαυτῆς, ἀρκετὸν τῇ ἡμέρᾳ ἡ κακία αὐτῆς» δηλ. μὴ μερμνᾶτε ….φτάνει ἡ στεναχώρια τῆς ἡμέρας. (Ματθ. 6,34). Δὲν δόθηκε σ’ ἐμᾶς ἀπὸ τὸν Θεὸ νὰ γνωρίζουμε οὔτε μία ὥρα πέραν τῆς παρούσης ὥρας τί θὰ γίνει. Ὁπότε σὲ τέτοιου εἴδους πειρασμὸ νὰ λέγομε: «Ἂς γίνει τὸ θέλημα τοῦ Κυρίου».
6. Ὁ ἐκ τῶν ὄπισθεν πειρασμός:
Πειραζόμεθα ἐκ τῶν ὄπισθεν ὅταν οἱ δαίμονες μᾶς ἐνοχλοῦν στὸν νοῦ μας μὲ αὐτὰ τὰ ἔργα ποὺ κάναμε στὸ παρελθόν, ὅταν εἴμασταν παιδιὰ ἢ νέοι καὶ μὲ τὶς ἁμαρτίες ποὺ κάναμε.
Ἡ μνήμη μας πολὺ συχνὰ βοηθεῖ τὴν φαντασία μας στὰ κακὰ ποὺ κάναμε, προπαντὸς ὅταν περάσαμε τὴν ζωή μας χωρὶς προσπάθεια γιὰ τὴν φρούρηση καὶ κάθαρση τοῦ νοῦ μὲ τὴν νοερὰ προσευχή: «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, Υἱὲ τοῦ Θεοῦ, ἐλέησόν με τὸν ἁμαρτωλό».
Οἱ Πατέρες λέγουν ὅτι τόσο ἀνόητη εἶναι ἡ φαντασία, ὥστε ἐὰν ἕνας ἄνθρωπος ἀντίκρισε στὴν νεότητά του μία ὡραία γυναίκα μὲ ἐμπάθεια καὶ ἔλθει ὁ καιρὸς νὰ πεθάνει αὐτὴ καὶ ἴδει τὴν νεκροκεφαλή της, ἐν τούτοις ἡ φαντασία του, τοῦ ὑπενθυμίζει τὸ ὡραῖο πρόσωπό της, ὅταν ζοῦσε. Γι’ αὐτὸ ὀνόμασαν οἱ Πατέρες τὴν φαντασία «γέφυρα τοῦ διαβόλου», ἐπειδὴ καμιὰ ἁμαρτία δὲν περνᾶ ἀπὸ τὸν νοῦ καὶ τὴν αἴσθηση παρὰ μόνο ἀπὸ τὴν γέφυρα τῆς φαντασίας.
Ὁπότε, Πατέρες καὶ ἀδελφοί, γιὰ νὰ νικήσουμε στὸν πόλεμο αὐτό, ἔχουμε μεγάλη ἀνάγκη ἀπὸ τὴν νοερὰ ἐγρήγορση καὶ προσοχή, τὴν μνήμη τοῦ θανάτου, τῶν βασάνων τῆς κολάσεως καὶ τῆς ἀκαταπαύστου νοερῆς προσευχῆς.
7. Ὁ ἐκ τῶν ἔσω πειρασμός:
Πειραζόμεθα ἀπὸ μέσα μας μὲ τὸν ἐρεθισμὸ τῶν παθῶν, τὰ ὁποῖα ἐξέρχονται ἀπὸ τὴν καρδιά μας, κατὰ τὸν λόγο τοῦ Σωτῆρος, ποὺ λέγει: «ἐκ γὰρ τῆς καρδίας ἐξέρχονται διαλογισμοὶ πονηροί, φόνοι, μοιχεῖαι, πορνεῖαι, κλοπαί, ψευδομαρτυρίαι, βλασφημίαι» (Ματθ. 15,19). Ἡ Ἁγία Γραφὴ μᾶς λέγει ὅτι «βαθεῖα εἶναι ἡ καρδία παρὰ πάντα» (Ἱερεμ. 17,9), ἐπειδὴ ἀπ’ αὐτὴ πηγάζουν ὅλες οἱ κακίες στὸν ἄνθρωπο ποὺ δὲν τὴν φυλάγει μὲ τὴν προσευχὴ καὶ τὴν μετάνοια, ἀλλὰ καὶ ἀπ’ αὐτὴ πηγάζουν πάλι, ὅλες οἱ ἀρετὲς σ’ αὐτὸν ποὺ τὴν καθαρίζει μὲ τὰ δάκρυα τῆς μετανοίας καὶ τὴν συντριβή. Ὁπότε ἁπαλλασσόμεθα ἀπὸ τὰ πάθη τῆς καρδίας μας μὲ τὴν ἀκατάπαυστη προσευχὴ καὶ τὰ δάκρυα τῆς μετανοίας.
8. Ὁ ἐκ τῶν ἔξω πειρασμός:
Προέρχεται ἀπὸ τὰ πάθη, τὰ ὁποῖα εἰσέρχονται στὴν ψυχή μας ἀπὸ τὶς πέντε αἰσθήσεις ἢ ὅπως ὀνομάζονται τὰ παράθυρα τῆς ψυχῆς, γιὰ τὶς ὁποῖες ὁ προφήτης Ἱερεμίας λέγει: «ἀνέβη θάνατος διὰ τῶν θυρίδων ὑμῶν» (9,21). Αὐτὲς οἱ πέντε αἰσθήσεις εἶναι τὰ πέντε ζεύγη βοῶν μὲ τὰ ὁποῖα ζοῦμε στὴν κακία καὶ ἐμπάθεια καὶ δὲν θέλουμε νὰ πᾶμε στὸ Δεῖπνο ποὺ μᾶς καλεῖ ὁ Μέγας Βασιλεὺς (Λουκ. 14,19). Ὁπότε ἡ ἀπόκρουση ἀπ’ αὐτὰ τὰ πάθη γίνεται μὲ τὴν πολυχρόνια νήψη τοῦ νοῦ, τὴν ἀκατάπαυστη προσευχή, τὴν συντριβὴ τῆς καρδίας καὶ μὲ τὸ νὰ ζητᾶμε μὲ πόνο καὶ μετάνοια τὴν βοήθεια τοῦ Κυρίου.
Ἐν κατακλείδι, παρακαλῶ μὲ ταπείνωση, Πατέρες καὶ ἀδελφοί, νὰ βοηθήσετε καὶ ἐμένα τὸν ἁμαρτωλὸ καὶ ἀδιάφορο γιὰ τὴν σωτηρία μου, μὲ τὴν προσευχή σας, ὥστε νὰ αἰσθανθῶ τουλάχιστο ἐντροπὴ γιὰ τὰ ἀνωτέρω λόγια ποὺ σᾶς εἶπα καὶ ἔτσι νὰ ξυπνήσω καὶ ἐγὼ ἀπὸ τὴν ἀναισθησία μου καὶ νὰ καλῶ τὸ Ὄνομα τοῦ Κυρίου μας γιὰ βοήθειά μου. Ἀμήν.

Γέρων Κλεόπας Ηλιέ

Έκφραση Μοναχικής Εμπειρίας (Επιστολή 2η)

Εμπιστοσύνη στο Θεό ( Γέροντας Παΐσιος )

Όταν, από φιλότιμο, κάνουμε τον Θεό να χαίρεται με τη ζωή μας, τότε Εκείνος δίνει άφθονες τις ευλογίες του στα φιλότιμα παιδιά του.


Να αναθέτουμε το μέλλον μας στο Θεό. Η απόλυτη εμπιστοσύνη στο Θεό, έχει μητέρα την πίστη, με την οποία προσευχόμαστε και απολαμβάνουμε τους καρπούς της ελπίδας.


Η εμπιστοσύνη στον Θεό είναι μια συνεχής μυστική προσευχή που φέρνει αθόρυβα τις δυνάμεις του Θεού εκεί που χρειάζονται και την ώρα που χρειάζονται.


Φροντίστε να γεμίσετε τη κασέτα της καρδιά σας τώρα που είστε νέοι. Γιατί αλλιώς, όταν γεράσετε, ανάμεσα από βυζαντινή μουσική θ' ακούγονται και μπουζούκια.


Γέροντας Παΐσιος

Do not be fooled ( Elder Macarius )

There are many who say that when you are in true prayer you will feel a warmth. This is a common experience. Again we need to beware as this too can be an illusion working out of our pride.


Elder Macarius says,

Once more I repeat myself: your facile assumption that sensations of bodily warmth, experienced during prayer, are sure signs of special grace, is wrong. they are nothing of the kind, and the assumption that they are is a temptation of the devil. Accept what comes your way with abandonment, and leave it at that, and to not jump to conclusions.


Elder Macarius

Reference: Russian Letters of Spiritual Direction, p 103

Μοναστήρια των Μετεώρων - Meteora Monasteries

Έκφραση Μοναχικής Εμπειρίας (Επιστολή 1η)

Πως ο Θεός μας ανέχεται ( Γεροντας Παϊσιος )

Σήμερα ο Θεός ανέχεται την κατάσταση. Ανέχεται, ανέχεται, για να είναι αναπολόγητος ο κακός. Είναι περιπτώσεις που ο Θεός επεμβαίνει άμεσα και αμέσως, ενώ σε άλλες περιπτώσεις περιμένει. Δεν δίνει αμέσως την λύση και περιμένει την υπομονή των ανθρώπων , την προσευχή, τον αγώνα.

Τι αρχοντιά έχει ο Θεός! Ένας πόσους είχε σφάξει τότε με τον πόλεμο και ακόμη ζη. Θα του πη στην άλλη ζωή ο Θεός: « Σε άφησα να ζήσης περισσότερο και από τους καλούς » . Δεν θα έχη ελαφρυντικά.

- Γέροντα, μερικοί τέτοιοι άνθρωποι , ενώ είναι βαριά άρρωστοι, πώς δεν πεθαίνουν;

- Φαίνεται έχουν βαριές αμαρτίες, για αυτό δεν πεθαίνουν. Περιμένει ο Θεός μήπως μετανοήσουν.

- Και τον κόσμο που παιδεύουν;

- Αυτοί που παιδεύονται και δεν φταίνε, αποταμιεύουν. Αυτοί που φταίνε, εξοφλούν.

- Γέροντα, τι θα πη « Πονηροί άνθρωποι και γόητες προκόψουν επί το χείρον, πλανώντες και πλανώμενοι» ;

- Κοίταξε. Υπάρχουν άνθρωποι που έχουν κάποιον εγωισμό και ο Θεός τους δίνει ένα σκαμπίλι να πάνε παρακάτω. Άλλοι έχουν λίγο παραπάνω εγωισμό και ο Θεός στους δίνει ένα σκαμπίλι και πάνε ακόμη παρακάτω. Αυτούς όμως που έχουν εωσφορική υπερηφάνεια, ο Θεός τους αφήνει.

Μπορεί να φαίνεται ότι κάνουν προκοπή, αλλά τι προκοπή είναι αυτή; Μαύρη προκοπή. Και μετά δεν πέφτουν απλώς κάτω, αλλά πέφτουν κατ' ευθείαν στο βάραθρο. Ο Θεός να φυλάει!


Γεροντας Παϊσιος

Counsels of Elder Porphyrios

He spoke to us about our faith and how Orthodoxy is the only true faith. It is like a pearl because the Elder knew all other religions. At other times he would say, “when someone does something bad to you or thinks something bad about you, you should communicate to him your goodness” and he would move his hand in the form of a blessing. “In this way you will not be harmed.”

When we asked him about death, he said, “death is like getting up, opening the door and going out into the light. Now you are in the light! This is the truth and we should not be very sad when loved ones leave us.” All the time he was talking, he was praying and we heard “Lord Jesus” and he was repeating this constantly.

Once when he was talking to us some people had come from Mt. Athos to visit him and because he could not talk, he asked them all to pray together and they would communicate spiritually. One day, when I saw him outside of his cell, it appeared to me that he was not standing on the ground, he was walking so fast.

Now, following his repose, a nun from the Monastery of St. Meletios in Kytherona related to us how the Elder a few years ago visited their monastery and he disappeared during meal time. In searching for him, he was found outside the monastery in a grassy area and suddenly she saw the Elder flying high towards her. He had his hands clasped on his side. When he approached her, he told her not to tell anyone about this until after his death. This is just as it happened.

He spoke to us a lot about the relationships of people such as those who cohabitate. He told us how this can be very difficult even if both of them are saints. Many problems are created and the Elder knew from confessions he had heard that they would often reach the point of hatred.

Often in the face of difficulties, the Elder would be indifferent and he would simply raise his shoulders like a little child. He would say “yes, all those hindrances exist but God never abandons us when we sincerely call upon Him. Because of this, you should not worry. Leave all things in the care of God and pray.”

He told us that a happy life is only that which God tells us about in the Gospel. The Gospel is a revelation and every one of its words requires an analysis and commentary in order for us to understand it. And we should not read the Gospel mechanically.

From the book “Miraculous Occurences and Counsels of Elder Porphyrios“

Desire of Good ( Archbishop Sergius (Korolev) of Prague )

According to its very nature, human soul seeks good and everywhere tries to find it. Good is like fibers out of which a person weaves his bridal garb, and in this vestment he will stand forever before the Thrown of God. Clothing made out of fibers of good and love will be white and shiny in the light of God. A garment weaved out of fibers of evil will become even darker in the rays of Heavenly light, it will put to shame and bitter torment the one who will be found wearing it. We put on either a robe of joy or a robe of shame with our own will, which is though imperfect and weakened by sin, yet free. This free will is the best of what the Lord gave to us as the crown of His creation, and He preserves the dignity of this will and does not put any pressure on us. We do not protect it and often carelessly enslave it to sin. And once it has been enslaved to sin, how can we restore good in it, when our strength is weakened? We cannot fix it with our own strength, but it can be done with the power of God’s grace, since everything is possible with God! While our soul is still on the way to the Kingdom of God, while there is still time, let’s strengthen our weak and feeble will with the gracious power of God and find in it the necessary strength and support in struggle against evil.

Life is a great labor. One needs to live in Christ wisely, and then everything around us will make sense and have value for eternity. If we pay attention, then the circumstances surrounding us will teach us to obey God and help us go through life in patience and love and acquire salvation. Wherever we are, everywhere there is a chance of salvation; no matter how difficult the circumstances of our life, we can always see things spiritually and progress toward perfection. Any situation in our life can lead us to our good and to bliss, which can be attained even here on earth.



Excerpts from the sermons of

Archbishop Sergius (Korolev) of Prague (1881-1952).

Where Does Evil Come From?

THE SACRED SCRIPTURES explain that the tragedy which overtook the human race had its actual beginnings in the world of the angels, perhaps even before the appearance of the physical universe. One of the highest angels which God created, named Lucifer, or the Daystar, became puffed up with pride, so that he thought he was the brightest, mightiest and most beautiful of all the angels, that he had no further need of his Creator and was not obliged to serve Him. Lucifer's goal was to make himself a kind of god, an object of veneration for other angels. To this end he raised a rebellion in heaven and won over to his side a certain segment of the angelic world. Thus Lucifer, who was later called Satan, or the devil (meaning a slanderer), was the initiator of the very worst of sins, pride and self-satisfaction, which serve as the basis for all other sins and vices. Lucifer planned to found a kingdom of "free" and "independent" spirits, separated from God. But this kingdom, founded on the principles of sin, was a clear failure, and came to be known as hell or the abyss. Instead of a promised paradise, it became a place of impenetrable darkness and unending misery. It became so terrible that the fallen angels themselves, the demons or devils, fear it, and wish to escape from it, as from a prison (Luke 8:31).

The devil was not content with having caused a tragedy in the world of pure spirits, with having founded his own kingdom. Because he hated God and all that God had created, he decided to bring evil to the crown of God's creation, the first man. For this purpose he assumed the form of a serpent and tempted Adam and Eve to break God's commandment by eating of the forbidden fruit (Genesis 3). He was a skilful seducer; he convinced them that, if they ate of the fruit of the knowledge of good and evil, they would become all-knowing and mighty, like God. He deceived them with the same idea with which he had once deceived himself: the possibility of becoming godlike easily and all at once, without the Creator, even in opposition to the Creator. And so, man was ruined by the same sins which had already ruined Lucifer: pride and self-love.

In this way, the tragedy of sin was passed down from the world of angels to our physical world, and as a result our earthly life was filled with contradictions, sorrows and corruption. In consequence of the Fall, the first human beings lost their relationship with God; they were deprived of their life in paradise and became mortal. Worst of all, the contagion of sin, like a liquid flowing from a contaminated fountain, was passed on to their descendants, so that all people would henceforth be born with a damaged nature. The descendants of Adam and Eve, being predisposed to sin, took the line of least resistance and began to commit all sorts of evil acts, hurting, cheating and even killing one another. This sinful way of life caused man's consciousness to become more and more darkened, so that in time he lost a true conception of his Maker and started to worship his own handiwork, in the form of various idols, both literal and figurative (such as greed, worldly goods, luxury, earthly fame and all kinds of fleshly pleasures).

The more mankind wallowed in wickedness, the stronger the devil became, and soon that originator of evil came to exercise a cruel mastery over man. Thus, as time went on, our beautiful world, created by God, and represented by His highest creatures, men made in His own image, sank into a state of evil, ruled by enmity, lies, injustice, suffering and death. What was even worse, mankind in its wretchedness proved to be completely helpless, unable to cast off the shackles of sin and turn back to God. The infernal serpent wished to make this once-beautiful, God-created world into a copy of hell, by skilfully manipulating human weaknesses and passions.

The only one who could rescue mankind from this desperate state of affairs was the Creator, our loving heavenly Father. When people were fully convinced of their own helplessness, and when they were spiritually mature enough to receive a Saviour, He sent into the world His Son, Who, while always remaining one God with the Father, by the descent of the Holy Spirit took flesh of the very purest and fairest of the daughters of man, the Ever-Virgin Mary. He became a Man, like us in everything but sin.

The purpose of His coming among us was to liberate man from the tyranny of Satan and from the oppression of sin, and to put him on the path to spiritual renewal, which would lead back to God and eternal blessedness.

ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΟ ΤΗΣ ΥΠΕΡΑΓΙΑΣ ΤΗΕΟΤΟΚΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΑΓΙΟ ΝΙΚΟΔΗΜΟ ( Κωνσταντίνος Ζαλάλας )

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η Ορθόδοξος Εκκλησία μας διακοσμείται από προφήτες, αποστόλους, αγίους, οσιομάρτυρες, ασκητές, αναχωρητές και καυχάται όχι μόνο για αυτούς που ανήκουν ήδη στο νοητό στερέωμα της θριαμβεύουσας εκκλησίας αλλά και γιατί οι προαναφερθέντες χαρισματούχοι δεν έχουν εκλείψει από την στρατευόμενη εκκλησία. Αυτό άλλωστε είναι και το στοιχείο που τεκμηριώνει την Ορθόδοξη εκκλησία ως ζώσα και αληθινή Εκκλησία του Χριστού. Ο σκοπός της εκκλησίας, όπως πολύ εύστοχα έχει εκφρασθεί, είναι να παράγει «άγια λείψανα». Μια εκκλησία που δεν οδηγεί στον αγιασμό και στην θέωση έχει χάσει τον προορισμό της. Βεβαίως τα ανωτέρω ισχύουν για όλους τους ανθρώπους που κοινωνούν με την αγιαστική ενέργεια του Θεού αλλά η δυνατότητα αυτή ήταν πάρα πολύ περιορισμένη πριν από την Σάρκωση του Θείου Λόγου, και ειδικότερα πριν από την Πεντηκοστή.

Κατά τον Αγ. Νικόδημο τον Αγιορείτη μόνο μία ύπαρξη στην ανθρώπινη ιστορία υπερέβη το πνευματικό υψόμετρο και αυτού του αγγελικού κόσμου. Όλα τα κτίσματα εκοινώνησαν «μόνο της του Θεού ενεργείας ενώ η Κυρία ημών Θεοτόκος εδέχθη εν εαυτή υποστατικώς το δεύτερο πρόσωπο της Αγίας Τριάδος, αποβάσα κυρίως και αληθώς Θεοτόκος… που αποδεικνύει κατά την έννοιαν της προγνώσεως του Θεού ότι η Θεοτόκος ήτο όντως τέλος το σκοπιμώτατον και ύστατον». Όπως τονίζει ο Άγιος Νικόδημος το μεγαλείο της Παρθένου είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με το άρρητο μεγαλείο του χριστολογικού μυστηρίου, και η παρουσία της απειρόγαμου ήταν συνθήκη απαραίτητη της επί γης ενανθρωπήσεως του Υιού του Θεού. Αυτή η αλήθεια απορρίπτεται τόσο από τους προτεστάντες όσο και από άλλους αιρετικούς που αδυνατούν να εξέλθουν από τον ορθολογισμό τους. Αυτό βέβαια δεν είναι απόλυτο γιατί κατά τα τελευταία είκοσι χρόνια τουλάχιστον στον Αμερικανικό χώρο έχει παρατηρηθεί η έξοδος χιλιάδων πιστών από τον προτεσταντικό χώρο και η είσοδός τους στην Ορθόδοξη Εκκλησία, μεταξύ των οποίων επώνυμοι ιεροκήρυκες και πάστορες. Η πνευματική δίψα αυτών των αδελφών μας είναι όντως εκπληκτική. Ένας από τους αξιόλογους προσήλυτους στην πόλη Yakima της πολιτείας Washington ο ιερεύς Ιωσήφ Copeland μετέφερε περίπου όλο το ποίμνιό του (περίπου 250 άτομα) στην Ορθοδοξία. Πριν από μερικά χρόνια μας ανέθεσε κάποιο κατηχητικό έργο αποσκοπώντας στην καλύτερη κατανόηση του Θεομητορικού δόγματος από τα μέλη του εκκλησιάσματός του. Στο δύσκολο αυτό έργο το οποίο συνεχίζεται ετησίως, χρησιμοποιήσαμε κυρίως θέσεις του Αγ. Νικόδημου του Αγιορείτου από τα έργα του «Εορτοδρόμιο» και «Κήπος Χαρίτων». Πάντως οφείλω ένα θερμό ευχαριστώ σε αυτούς τους αδελφούς μας και στον ποιμένα τους Π. Ιωσήφ γιατί μελετώντας τα κείμενα του Αγ. Νικόδημου και φυσικά άλλων πατέρων εμβαθύναμε σε ένα μικρό βαθμό στα «θαυμάσια» και στα «μεγαλεία» της πάναγνου Θεομήτορος.

Αυτή η προεργασία μάς έδωσε την ώθηση να ασχοληθούμε με τα κεντρικά σημεία της διδασκαλίας του Αγ. Νικόδημου περί της Υπεραγίας Θεοτόκου. Φυσικά η διδασκαλία του Αγ. Νικόδημου απηχεί την Αγιοπατερική διδαχή περί της Υπεράγιας Θεοτόκου που ταυτίζεται με την διδασκαλία της εκκλησίας. Ο θερμότατος έρως της ψυχής του Αγίου προς την Υπεραγία Θεοτόκον είναι εφάμιλλος προς την αγάπην και την βαθειά ευλάβεια την οποία αισθάνονταν όλοι οι Άγιοι Πατέρες προς το σεπτό πρόσωπο της Μητέρας του Κυρίου. Αυτό βέβαια αποτελεί μια απαραίτητη προϋπόθεση στο χώρο του αγιολογίου της Εκκλησίας: Άγιος ίσον θεοτοκόφιλος.

Η περί της Θεοτόκου θεολογία του Αγίου πατρός αποτελεί καρπό της βαθειάς ευλάβειας αγάπης και προσωπικής εμπειρίας του Αγίου, ο οποίος ζούσε και ευρίσκετο σε συνεχή αδολεσχία με το όνομά της. Σύμφωνα με προφορική παράδοση των σύγχρονών του μοναχών η Υπεραγία Θεοτόκος του εμφανιζόταν κατά τον καιρό που έγραφε γι αυτήν και του έλεγε: Σε ευλογώ, τέκνον μου Νικόδημε και σε ενισχύω να γράψεις. Στο πρώτο κεφάλαιο αυτής της εργασίας θα αναπτύξουμε τα κεντρικά σημεία του θεομητορικού δόγματος που συνοψίζεται με τους όρους θεοτόκος και αειπάρθενος. Στο δεύτερο και τρίτο κεφάλαιο θα παρουσιάσουμε διαφορετικές πτυχές από τον πλούτο της διδασκαλίας του Αγ. Νικόδημου περί της αξίας, υπεροχής, και του μεγαλείου της Υπεραγίας Θεοτόκου.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄

Η διδασκαλία των Πατέρων περί της Υπεραγίας Θεοτόκου



1. Ο όρος Θεοτόκος

Ο κατεξοχήν θεολογικός τίτλος που αποδίδει τη θέση της Παναγίας στο απολυτρωτικό μυστήριο και συνοψίζει ακριβέστατα την ουσία του όλου χριστολογικού δόγματος είναι ο όρος «θεοτόκος» που αποδόθηκε πολύ νωρίς στην Παρθένο και κυρώθηκε επίσημα κατά τις εργασίες της τρίτης Οικουμενικής Συνόδου στην Έφεσο.

Επισήμως πρώτος αναφέρει τον όρο θεοτόκος ο Αλέξανδρος Αλεξανδρείας σε επιστολή του προς τον Αλέξανδρον Κωνσταντινουπόλεως.

Επειδή ο όρος Θεοτόκος εισάγει άμεσα στην καρδιά του Χριστολογικού δόγματος, παλαιότεροι και νεώτεροι αιρετικοί απορρίπτουν αυτόν τον όρο, αδυνατώντας να αποδεχθούν την πραγματικότητα της ενανθρωπήσεως του Θεού Λόγου. Αρχικά έμμεσοι αρνητές του όρου θεοτόκος υπήρξαν ο Άρειος και ο Ευνόμιος, που αρνήθηκαν τη Θεότητα του δεύτερου προσώπου της Αγίας Τριάδος.

Επίσης στην ομάδα αυτή εντάσσονται οι Μανιχαίοι και ο Παύλος ο Σαμοσατεύς. Οι πρώτοι συκοφάντησαν το μυστήριο της ενανθρωπήσεως και ο δεύτερος αρνιόταν την ενσάρκωση του Θεού Λόγου. Ως πρόδρομοι του Νεστορίου, ο Διόδωρος Ταρσού και ο Θεόδωρος Μοψουεστίας εντάσσονται στους άμεσους αρνητές της Θεοτόκου. Ο Διόδωρος Ταρσού φοβούμενος την απόδοση «δύο γεννήσεων» στον Θεό Λόγο εδίδασκε ότι η Μαρία ως γεννήσασα τον άνθρωπο Ιησού πρέπει να ονομάζεται «ανθρωποτόκος» και μόνο εν μεταφορική έννοια «Θεοτόκος». Ο Θεόδωρος Μοψουεστίας έλεγε: τελείαν την φύσιν του Θεού Λόγου φαμέν και τέλειον το πρόσωπον, τέλειαν δε και την του ανθρώπου φύσιν και το πρόσωπον ομοίως.

Η φανερή απόκλιση των θεολόγων της αντιοχειανής σχολής φάνηκε καθαρά στα ζητήματα εκείνα όπου το κεντρικό σημείο είναι η κοινωνία των ιδιωμάτων: το ερώτημα αν η Παρθένος γέννησε άνθρωπο μόνο ή και Θεό, το ζήτημα κατά πόσο τα πάθη και η σταύρωση του Χριστού μπορούν να αποδίδονται και στη Θεότητα, καθώς και το αν πρέπει να αποδίδεται λατρεία στην ανθρώπινη φύση του Χριστού μαζί με την Θεϊκή. Ο Νεστόριος, πιστός ακόλουθος της αντιοχειανής σχολής και στα ίχνη των δυο ανωτέρων θεολόγων, ξεκινούσε από τη φιλοσοφική αρχή, που τότε γνώριζε καθολική αποδοχή, ότι δεν υπάρχει φύση απρόσωπη. Έτσι στις δύο φύσεις του Χριστού απέδιδε δύο τέλεια πρόσωπα, θείο και ανθρώπινο, διαιρώντας το ένα θεανδρικό πρόσωπο του Χριστού σε δύο ξεχωριστά πρόσωπα, ανεξάρτητα το ένα από το άλλο, τα οποία πάλι συνένωνε εντελώς εξωτερικά και μηχανικά, σε ένα ηθικό πρόσωπο της ενώσεως όπως το αποκαλούσε, διαιρώντας έτσι τον ένα Χριστό σε δύο επί μέρους Υιούς, στους οποίους και απέδιδε ξεχωριστή στον καθένα τιμή και προσκύνηση. Αποκαλούσε δε την Παρθένο, επειδή γέννησε τον άνθρωπο Χριστό, Χριστοτόκο, αποκρούοντας έντονα τον όρο θεοτόκος, τον οποίο είχε καθιερώσει η Καθολική Εκκλησία.

Εναντίον της επικίνδυνης αιρετικής κακοδοξίας του Νεστορίου, που απειλούσε να καταλύσει το Χριστολογικό μυστήριο, εκινήθη δραστήρια η εκκλησία με προεξέχοντα τον διαπρεπή θεολόγο και ιεράρχη Κυρίλλο Αλεξανδρείας.

Για τον αρχιεπίσκοπο Αλεξανδρείας η Θεοτόκος είναι το «σκήπτρον της Ορθοδοξίας». Το ορθόδοξο δόγμα, δηλαδή η ορθοδοξία, είναι αδιανόητο και ακατανόητο έξω και πέρα από το πρόσωπο της Θεοτόκου. Την όλη αυτή πραγματικότητα της κυρίλλειας διδασκαλίας για την Θεοτόκο παρουσιάζει με ακριβή τρόπο το κείμενο του μακαριστού επισκόπου Κοζάνης κ. Διονυσίου: «Καθώς ορθή πίστις δεν νοείται έξω του προσώπου της αειπαρθένου Μαρίας, καθώς ορθοδοξία θα είπη Θεοτόκος, ούτω και αντιστρόφως η Παναγία μήτηρ του Θεού είναι η προστάτις και η δύναμις της ορθοδοξίας. Και δογματικώς και ιστορικώς η Υπεραγία Θεοτόκος είναι το σκήπτρον της ορθοδοξίας. Εις την διδασκαλίαν της εκκλησίας το όνομα Θεοτόκος είναι η βάσις των θείων δογμάτων, και εις την ιστορίαν της ορθοδοξίας η Παναγία είναι η υπέρμαχος του χριστωνύμου λαού, η μεσιτεία προς τον Σωτήρα, η οδηγήτρια εις τους αγώνας, η σκέπη εις τας συμφοράς». Ο χαρισματούχος επίσκοπος Διονύσιος απηχεί τις θεολογικές θέσεις των Αγίων Πατέρων που συνδέουν σωτηριολογικώς το όνομα Θεοτόκος με την αναπόφευκτη συνέπεια του ονόματος Θεάνθρωπος. Είναι σαφέστατη η θέση του Αγ. Γρηγορίου του Θεολόγου, ο οποίος προειδοποιεί τον Κληδόνιον ότι ο αρνούμενος την αναγνώρισιν της Μαρίας ως Θεοτόκου «αποξενώνεται από τον Θεόν», διότι «το παιδίον Θεός και πώς ου Θεοτόκος η τίκτουσα».

Η θέση αυτή επαναλαμβάνεται και από τον Ιωάννη Μόσχου που αποφαίνεται οτι «ουκ έστιν άλλη σωτηρία, ει μη το ορθώς φρονείν και πιστεύειν, κατ’ αλήθειαν Θεοτόκον την Αγίαν Παρθένον υπάρχειν». Βάσει των ανωτέρω εύκολα κατανοούμε γιατί η «Θεοτόκος» τόσο ως όρος και ως πρόσωπο, έγινε και μένει μέσα στους αιώνες για την Εκκλησία – στο δόγμα και στη λατρεία και στην ευσέβειά της – η άγκυρα της σωτηρίας μας, το ενέχυρο της πραγματικής ένωσής μας με τον Θεό, η διαβεβαίωση της πληρότητας και τελειότητας της ανθρώπινης φύσεως του Θεού που σαρκώθηκε. Είναι αξιόλογη η εξήγηση του θεομητορικού δόγματος από τον Ιερό Δαμασκηνό που συνοψίζει κάλλιστα την διδασκαλία της Εκκλησίας: «Την αγίαν παρθένον κηρύττουμε ως Θεοτόκο στην κυριολεξία και αληθινά. Γιατί όπως Αυτός που γεννήθηκε από αυτήν, είναι αληθινός Θεός, έτσι και αυτή, που γέννησε τον αληθινό Θεό σαρκωμένο από αυτήν, είναι αληθινή Θεοτόκος. Διότι λέμε ότι από αυτήν γεννήθηκε Θεός, όχι επειδή η θεότητα του Λόγου πήρε την αρχήν της υπάρξεως από αυτήν, αλλά επειδή ο Ίδιος ο Θεός Λόγος γεννήθηκε άχρονα από τον Πατέρα πριν από τους αιώνες, και υπάρχει με αΐδιο και άναρχο τρόπο με τον Πατέρα και το Πνεύμα, τελευταία, για τη σωτηρία μας, εγκαταστάθηκε στη μήτρα της Θεοτόκου και χωρίς μεταβολή της θεότητος σαρκώθηκε και γεννήθηκε από αυτήν. Η αγία Παρθένος βέβαια δεν γέννησε γυμνόν άνθρωπο, αλλά αληθινό Θεό, όχι γυμνόν αλλά σαρκωμένον, χωρίς Αυτός να κατεβάσει το σώμα από τον ουρανό και να το περάσει δια μέσου αυτής, σαν να ήταν αυτή κάποιος αγωγός, αλλά παίρνοντας από αυτήν σάρκα ομοιούσια με τη δική μας και οικοδομώντας την για τον εαυτό Του. Διότι, εάν είχε φέρει το σώμα από τον ουρανό και δεν το πήρε από τη δική μας φύση, τότε ποια είναι η ανάγκη της ενανθρωπήσεως; Η ενανθρώπηση του Θεού Λόγου έγινε για τον λόγο: η ίδια φύση, που αμάρτησε και έπεσε και φθάρθηκε, να νικήσει τον τύραννο, που την απάτησε, και έτσι να ελευθερωθεί από τη φθορά, καθώς λέει ο θείος Παύλος: Επειδή δι’ ανθρώπου ο θάνατος, και δι’ ανθρώπου ανάσταση νεκρών (Α΄ Κορ. ιβ΄ 51). Εάν αληθεύει το πρώτο, αληθεύει και το δεύτερο. Όμως, αν και λέει ο πρώτος Αδάμ εκ γης χοϊκός, ο δεύτερος Αδάμ, ο Κύριος, εξ ουρανού (Α΄ Κορ. ιε΄ 47), δεν λέει ότι το σώμα προήλθε από τον ουρανό, αλλά φανερώνει ότι δεν είναι γυμνός άνθρωπος. Διότι, δες, τον ονόμασε τον Ίδιο και Αδάμ και Κύριο, φανερώνοντας και το ένα και το άλλο. Επειδή το όνομα Αδάμ εξηγείται γήινος, και είναι φανερό ότι γήινη είναι η φύση του ανθρώπου, που πλάσθηκε από το χώμα. Το όνομα όμως Κύριος εκφράζει τη θεία ουσία.

Αλλά πάλι λέει ο απόστολος εξαπέστειλεν ο Θεός τον Υιόν Αυτού τον μονογενή, γενόμενον εκ γυναικός (Γαλ. δ΄ 4). Έδειξε, λοιπόν, ο θείος απόστολος ότι ο Ίδιος είναι ο μονογενής Υιός του Θεού και Θεός, Αυτός που έγινε άνθρωπος από τα σπλάχνα της Παρθένου, και ο Ίδιος είναι, που γεννήθηκε από την Παρθένο, ο Υιός του Θεού και Θεός, με το να γεννηθεί όμως με ανθρώπινο σώμα, χάρη στο οποίο έγινε άνθρωπος, δεν κατοίκησε μέσα σε άνθρωπο που πλάσθηκε από πριν, όπως μέσα σε προφήτη, αλλά έγινε ο Ίδιος πραγματικός και αληθινός άνθρωπος, δηλαδή, μέσα στην υπόστασή Του έδωσε ύπαρξη σε σάρκα ζωντανή και ψυχή λογική και νοερή και έγινε ο Ίδιος η προσωπική της υπόσταση. Αυτό πράγματι σημαίνει η έκφραση γενόμενον εκ γυναικός’. Διότι, πώς θα μπορούσε να υποταχθεί στον νόμο ο Θεός Λόγος, αν δεν είχε γίνει άνθρωπος όμοιος με εμάς στην ουσία;

Λοιπόν, δίκαια και αληθινά ονομάζουμε την αγία Μαρία Θεοτόκο, διότι αυτό το όνομα εκφράζει όλο το μυστήριο της οικονομίας. Γιατί, αν αυτή που γέννησε είναι Θεοτόκος, οπωσδήποτε είναι Θεός Αυτός που γεννήθηκε από αυτή, οπωσδήποτε όμως είναι και άνθρωπος. Διότι δεν θα μπορούσε να γεννηθεί από γυναίκα Θεός, Αυτός που υπάρχει προαιώνια, αν δεν είχε γίνει άνθρωπος. Διότι, ο Υιός του ανθρώπου είναι φανερό ότι είναι άνθρωπος. Αν όμως ο Ίδιος που γεννήθηκε από γυναίκα είναι Θεός, είναι φανερό ότι ένας είναι Αυτός, που γεννήθηκε από τον Θεό Πατέρα ως προς τη θεία και άναρχο ουσία, και Αυτός που ετέχθη κατά τους εσχάτους καιρούς από την Παρθένο ως προς την ουσία, η οποία έχει αρχή και εμφανίζεται μέσα στον χρόνο, δηλαδή την ανθρώπινη. Και αυτό φανερώνει μια προσωπική υπόσταση και δύο φύσεις και δύο γεννήσεις του Κυρίου μας Ιησού Χριστού»



2. Η Αειπαρθενία της Θεοτόκου

Η Θεοτόκος Μαρία τιμάται στην Ορθόδοξη εκκλησία ως Παρθένος Αγνή και μάλιστα Παρθένος «προ τόκου, εν τόκω και μετά τόκον». Ο Ενανθρωπήσας Λόγος του Θεού συλληφθείς στην Θεοδόχο γαστέρα της Παναγίας υπερέβη κάθε έννοια φυσικής ανθρώπινης συλλήψεως. Ο Χριστός ήταν «απάτωρ εκ μητρός» και «αμήτωρ ως εκ Πατρός» η κατά το δοξαστικόν της Περιτομής του Κυριου, «οκταήμερος κατά την μητέρα και άναρχος κατά τον Πατέρα».

Όλοι οι Πατέρες αποστολικοί και μεταγενέστεροι τονίζουν έμμεσα ή άμεσα το αειπάρθενο της Θεοτόκου. Κατά την εποχή του Ιερώνυμου το 380 μ.Χ. κάποιος Ελβίδιος αμφισβήτησε το αειπάρθενο της Θεοτόκου παρερμηνεύσας τους αδελφούς του Ιησού ως υιούς της Θεοτόκου. Όταν αυτό γνωστοποιήθηκε στον Άγιο Ιερώνυμο αυτός δεν ήθελε ούτε καν να απαντήσει, θεωρώντας την πλάνην του Ελβίδιου «ως νεοφανή, κακοήθη, παράτολμον και υβριστικήν προς την κοινήν πίστην όλου του τότε Χριστιανικού κόσμου». Επειδή όμως οι φίλοι του επέμεναν να απαντήσει, συνέγραψε το περί της αειπαρθενίας της Θεοτόκου σύγγραμμά του «De perpetua virginitate Mariae». Σε αυτό το σύγγραμμα με σαφείς αναφορές και βεβαιώσεις από τους αποστολικούς πατέρες «Ιγνάτιου, Πολύκαρπου, Ειρηναίου, Ιουστίνου και όλων των διδασκάλων της αποστολικής εποχής» οι οποίοι ασχολήθηκαν με το θέμα αυτό μέχρι της εποχής του 380 μ.Χ., εκθέτει την ομόφωνο γνώμη των πατέρων περί της αειπαρθενίας της Θεοτόκου η οποία προφανώς εφίμωσε τον Ελβίδιο αφού ούτε καν απάντησε. Σύντομη και επιγραμματική είναι και η διατύπωση του Ιερού Αυγουστίνου για την αειπαρθενία της Θεοτόκου ο οποίος λέγει ρητώς: «virgo concepit, virgo peperit et post partum virgo permansit». «Παρθένος συνέλαβε, παρθένος εγέννησε, και παρθένος μετά ταύτα έμεινε». Το Θεοτοκίο του βαρέως ήχου υμνεί το μεγάλο θαύμα της αειπαρθενίας της Πάναγνου: «Ω της ημών αναστάσεως θησαύρισμα, τους επί σοι πεποιθότας πανύμνητε, εκ λάκκου και βυθού πταισμάτων ανάγαγε. Συ γαρ τους υπευθύνους της αμαρτίας έσωσας, τεκούσα την σωτηρίαν, η προ τόκου Παρθένος και εν τόκω Παρθένος και μετά τόκον πάλιν ούσα Παρθένος». Στο Θεοτοκίο του πλ. Α΄ ήχου η Θεοτόκος χαιρετίζεται και αποκαλείται αδιόδευτος πύλη Κυρίου, απειρόγαμος, τείχος και σκέπη. Το θεοτοκίο αυτό απηχεί την κοινή αποδοχή των πατέρων ως προς την ερμηνεία του 44 Κεφαλαίου του προφήτη Ιεζεκιήλ. Τα αρχικά εδάφια του κεφαλαίου αυτού που αποτελούν και το δεύτερο από τα τρία αναγνώσματα του Εσπερινού των Θεομητορικών εορτών, κατά την μακραίωνη συνείδηση της Καθολικής Εκκλησίας προφητεύουν την αειπαρθενία της Υπεραγίας Θεοτόκου: «και επέστρεψε με κατά την οδόν της πύλης των αγίων της εξωτέρας της βλεπούσης κατά ανατολάς, και αυτή ην κεκλεισμένη και είπε Κύριος προς με η πύλη αυτή κεκλεισμένη έσται, ουκ ανοιχθήσεται, και ουδείς μη διέλθη δι’ αυτής, ότι Κύριος ο Θεός Ισραήλ εισελεύσεται δι’ αυτής και έσται κεκλεισμένη». Η Ε΄ Οικουμενική Σύνοδος με τον ένατο κανόνα της διατυπώνει τον όρο «αειπαρθένος»: «σαρκωθέντος εκ της αγίας ενδόξου Θεοτόκου και αειπαρθένου Μαρίας».

Βεβαίως οι άγιοι Πάντες (ακριβώς επειδή ήσαν Άγιοι) είχαν ισχυρή πνευματική όραση και διέκριναν ότι η Υπεραγία Θεοτόκος είλκυσε την αγάπη του Θεού και έγινε πολυαγαπημένη και ποθητή στον μόνο ποθητό εξαιτίας της καθολικής αγιότητάς της. Όμως ακόμη και οι άγιοι ομολογούν την πλήρη αδυναμία τους να προσεγγίσουν, έστω και μερικώς το απύθμενο πέλαγος του μυστηρίου της αειπαρθενίας. Γράφει σχετικά ο Βασίλειος Σελεύκειας: «Πως παρθενικού κατατολμήσω πελάγους και βυθόν ανερευνήσω μυστηρίου μεγάλου, ει μη συ με διδάξης, η Θεοτόκος, οίον τινά κολυμβητήν άπειρον, αποδύσασθαι τον παλαιόν άνθρωπον τον φθειρόμενον κατά της επιθυμίας της απάτης; Είτα το στόμα της διανοίας ελέους πληρώσασα προς το βάθος καταδύναι της σης κυοφορίας».

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β΄

Η Αειπάρθενος και ο προφητικός λόγος κατά τον Άγιο Νικόδημο



Κατά τον πατέρα Αθανάσιο Μυτιληναίο τα θέματα και τα γεγονότα που συνιστούν τον Χριστό και την Παναγία είναι όπως ακριβώς οι κάθετες και οριζόντιες γραμμές που συνιστούν ένα ύφασμα: δεν μπορούμε να έχουμε ένα ύφασμα μόνο με τις κάθετες κλωστές, όπως δεν μπορούμε να έχουμε ένα ύφασμα μόνο με τις οριζόντιες κλωστές. Έτσι η συνύφανση της σωτηρίας του ανθρώπινου γένους – το σεσιγημένον από χρόνους αιωνίους μυστήριον – διεδραματίθη από την προαιώνια βουλή του Θεού και από το «ιδού η δούλη Κυρίου» της Θεοτόκου. Δικαιολογημένα λοιπόν ο Άγιος Νικόδημος αδυνατεί να συγκρατήσει τον απεριόριστο θαυμασμό του για τα μεγαλεία της Παρθενομήτορος στην ερμηνεία της ένατης ωδής: «τις εξιχνιάσει τα μεγαλεία αυτής; Βέβαια ιλιγγιά κάθε νους, όπου θελήσει μόνον να εντρανίση εις τα μεγαλεία της και άφωνος γίνεται κάθε γλώσσα, καν είναι η πλέον εύλαλος και ρητορική, όπου ήθελεν επιχειρισθή να εκφράσει ταύτα… διότι προέγνω και προώρισεν αυτήν κατά την Θεαρχικήν αυτού ιδέα προ των αιώνων εις το να γίνη κατά σάρκα Μήτηρ του Μονογενούς Υιού αυτού». Αυτή η ύψιστη κλήση και αποστολή της Παναγίας καταγράφεται σε ευάριθμες προφητείες και προεικονίσεις της Π. Διαθήκης τις οποίες οι θεόπνευστοι ερμηνευτές – υμνογράφοι κατατάσσουν στους ασματικούς κανόνες του εορτολογίου της Εκκλησίας. Στο έργο του Αγ. Νικόδημου, το περίφημο «Εορτοδρόμιον» μαζί με τους υπόλοιπους εγκατεσπαρμένους θησαυρούς υπάρχει και πλήθος ερμηνειών που αναφέρονται σε τύπους, προεικονίσεις, σύμβολα και προφητικές ρήσεις για το πρόσωπο της Υπεραγίας Θεοτόκου.

«Με το σύστημα των υποσημειώσεων, προσωπικής του επινοήσεως δεν γνωρίζει κανείς τι να θαυμάσει περισσότερο, τους υμνογράφους ή τον εξηγητή;». Αξίζει να αρχίσουμε με την ερμηνεία του Αγίου στο τροπάριο της ε΄ ωδής του κανόνα του Ευαγγελισμού:

«Ξενίζει πανάμωμε και ξένον γαρ το θαύμα σου, μόνη γαρ των πάντων βασιλέα δέξη εν μήτρα σαρκωθησόμενον, και σε προτυπώνει Προφητών ρήσεις και αινίγματα και του νόμου σύμβολα». Και ερμηνεύει ο Άγιος «Εσέ προετύπωναν των προφητών αι ρήσεις και τα αινίγματα: Ήτοι ο Τόμος ο Καινός του Ησαΐου, εν ω εγράφη ο Λόγος του Θεού με το δάκτυλον του Θεού: ήτοι με το Πνεύμα το Άγιον»
.

Ο προφήτης Ησαΐας πήρε από τον θεό την εντολή να γράψει σε πίνακα καινούριο και μεγάλο: «Και είπε Κύριος προς με, λάβε σεαυτώ τόμον καινού μεγάλου και γράψον εις αυτόν…» (Ισ. 8, 1). Εξηγεί ο Αγ. Νικόδημος ότι ο τόμος είναι η Παναγία και στον «τόμο» αυτό έχει γραφεί όχι με ανθρώπινο χέρι αλλά με το δάχτυλο του Θεού (με το Άγιο Πνεύμα) ο Υιός και Λόγος του Θεού. «[Εσέ προετύπωνε] η πύλη του Ιεζεκιήλ, ήτις και εν τη εισόδω και εν τη εξόδω του Κυρίου κεκλεισμένη διέμεινε»[31]. Όπως ήδη προαναφέραμε στο όραμα που είδε ο προφήτης Ιεζεκιήλ (44, 2-4 ) εδραιώνεται προφητικά το θεομητορικό δόγμα της αειπαρθενίας της Θεοτόκου το οποίο μέχρι σήμερα δεν έχει παύσει να είναι στο επίκεντρο της έχθρας του διαβόλου, δεδομένου ότι η παρθενία της Μαρίας τού «έλαθεν»… Ο διάβολος είχε γνώση του πρωτοευαγγελίου που εδόθη στους πρωτόπλαστους από τον Κύριο στον παλαιό Παράδεισο (Γεν. 3, 15). Όταν μετά από αιώνες άκουσε για το «σημείο» στο 9, 14 του προφήτου Ησαΐα ο διάβολος άρχισε εντατική παρατήρηση όλων των παρθένων για να εξακριβώσει ποια θα ήταν «η όντως παρθένος», η μητέρα του Εμμανουήλ. Ίσως γι’ αυτό γνωματοδοτούν πολλοί από τους νεώτερους θεολόγους ότι η Παναγία είχε Άγγελο που την προστάτευε από τις προσβολές των πονηρών λογισμών.

Διατυπώνεται μάλιστα η άποψη ότι δια της μνηστείας της Παρθένου με τον Ιωσήφ επινοείται προσπάθεια εξαπατήσεως του διαβόλου ο οποίος «επετήρει τας παρθένους δια να προλάβη την εκ μιας εξ αυτών γέννησιν του Νικητού του ιδρυθέντος υπ’ αυτού κράτους της αμαρτίας». Ο Ζιγαβηνός ερμηνεύωντας τον Ευαγγελιστή Λουκά λέγει σχετικά ότι η μνηστεία με τον Ιωσήφ αποσκοπούσε στο «ίνα λάθη τον διάβολον η γέννηση του Χριστού, και γαρ ήκουε των προφητών καταγγελόντων, ότι εκ Παρθένου γεννηθήναι μέλλει και δια τούτο παρετήρει τας παρθένους, ίνα οίαν ίδη κυοφορούσαν, περί ταύτην παγίδας καταπήξη της κακοτεχνίας αυτού». Οι πατέρες δηλαδή της εκκλησίας αντιλαμβάνονται την μνηστεία της Θεοτόκου με τον Ιωσήφ ως μια συγκάλυψη του μυστηρίου της Θείας Ενσαρκώσεως που αποσκοπούσε να την προστατεύσει από την δυσπιστία των ανθρώπων στην άσπορη κυοφορία της και από το μίσος του αρχέκακου όφεως, του διαβόλου. Στο σύνολό τους οι πατέρες απηχούν την επικρατούσα γνώμη της αποστολικής κοινότητας η οποία καταγράφεται σαφέστατα από τον αποστολικό πατέρα Ιγνάτιο: «Και έλαθεν τον άρχοντα του αιώνος τούτου η παρθενία Μαρίας και ο τοκετός αυτής, ομοίως και ο θάνατος του Κυρίου, τρία μυστήρια κραυγής, άτινα εν ησυχία Θεού επράχθη».

Σημειώνει ο Άγιος Νικόδημος ερμηνεύοντας την 9την ωδήν τού Ιαμβικού κανόνα των Χριστουγέννων: Τύπους αφεγγείς και σκιάς παρηγμένας, Ω Μήτερ αγνή του λόγου δεδορκότες, Νέου φανέντος εκ πύλης κεκλεισμένης, Δοξούμενοι τε της αληθείας φάος, Επαξιώς σην ευλογούμεν γαστέρα. Περί της κεκλεισμένης πύλης της Παρθένου ταύτα τα γλαφυρά γράφει ο Άγιος Πρόκλος ο Κωνσταντινουπόλεως: «Ω του μυστηρίου! Βλέπω τα θαύματα και ανακηρύττω την θεότητα, ορώ τα πάθη και ουκ αρνούμαι την ανθρωπότητα, ο γαρ Εμμανουήλ φύσεως μεν πύλας ανέωξεν ως άνθρωπος, παρθενίας δε κλείθρα ου διέρρηξεν ως Θεός, αλλ’ ούτως εκ μήτρας προήλθεν, ως δι’ ακοής εισήλθεν, ούτως ετέχθη, ως συνελήφθη, απαθώς εισήλθεν, αφράστως εξήλθεν κατά τον Προφήτην Ιεζεκιήλ λέγοντα… η πύλη αυτή κεκλεισμένη έσται…».

«[Εσέ προετύπωνε] το αλατόμητον όρος του Δανιήλ, από το οποίον εκόπη λίθος άνευ χειρός: ήτοι εγεννήθη ο ακρογωνιαίος λίθος Χριστός άνευ συνουσίας ανδρός». Η Παναγία συγκρίνεται με το όρος του Δανιήλ (2, 34) διότι από αυτήν χωρίς ανθρώπινη μεσολάβηση προήλθε κατά σάρκα ο Χριστός, ο ακρογωνιαίος Λίθος του Σύμπαντος[λ.

«[Εσέ προετύπωνε] η άμπελος η ευκληματούσα του Ωσηέ, και ο καρπός αυτής ευθηνών». Η άμπελος του Ωσηέ με τα καλά κλήματα και τον άφθονο καρπό είναι η Θεοτόκος, η «ρίζα Ιεσσαί» κατά τον Κοσμά τον υμνογράφο στον ειρμό της δ΄ ωδής των Χριστουγέννων που ερμηνεύει ο Αγ. Νικόδημος: «ου γαρ λέγει εξελεύσεται ράβδος, ή αναβήσεται ανθός, αλλά λέγει, ότι από μεν την ρίζαν του Ιεσσαί ράβδος εξήλθε, ράβδος δε: ήτοι κλάδος, είναι η αειπαρθένος Θεοτόκος η οποία εξήλθεν από την ρίζαν: ήγουν από την φυλήν του Ιούδα… από την ρίζαν της φυλής του Ιούδα εβλάστησεν ο κορμός (το γένος Δαβίδ), από το γένος Δαβίδ εβλάστησεν η Θεοτόκος ως ράβδος και κλάδος, από δε την Θεοτόκον εβλάστησεν ο Χριστός ως ανθός, από δε τον Χριστόν εβλάστησεν ο γλυκύτατος και χαριέστατος καρπός: ηγούν η σωτηρία όλου του κόσμου».

«[Εσέ προετύπωνε] το κατάσκιον όρος του Αββακούμ». Ο Θεός από Θαιμάν ήξει, και ο άγιος εξ όρους κατασκίου δασέος (3, 3). Στην προφητεία αυτή η Παρθένος παρομοιάζεται με όρος κατάσκιο και δασύ και επεξηγεί ο Άγιος Νικόδημος ερμηνεύοντας τον προαναφερθέντα ειρμό στις καταβασίες των Χριστουγέννων: «Βουνό δασύ και κατάσκιο είναι η Θεοτόκος, βουνό μεν λέγεται, διότι καθώς το όρος και το βουνό ούτε αροτριάται, ούτε γεωργείται ούτε σπείρεται από ανθρώπους έτσι και η Θεοτόκος ασπόρως και αγεωργήτως βλάστησε τον Ιησού Χριστό, ως δένδρο μεν υψηλό για το ύψος της Θεότητας, ως χαμόκλαδο δε για την ταπεινότητα της ανθρώπινης φύσης και ως χορτάρι, διότι τρέφει αυτούς που πιστεύουν σ’ Αυτόν». Είναι αξιοσημείωτο ότι οι περισσότερες από τις προφητείες και προεικονίσεις της Π.Δ. αναφέρονται στην αγιότητα, αειπαρθενία και άσπορο σύλληψη όπως είδαμε δειγματοληπτικά στο έργο του Αγ. Νικόδημου, αδυνατώντας να εξαντλήσουμε τις αναφορές του Αγίου στην ερμηνεία ενός και μόνο τροπαρίου. Αξίζει όμως να τελειώσουμε αυτή την ενότητα με μία απλή απαρίθμηση των υπόλοιπων προεικονίσεων που παραθέτει ο Άγιος σε αυτή του την ερμηνεία: «[Εσέ προετύπωναν] η βροχή και το ποκάρι των μαλλιών, τα εν Σκηνή ευρισκόμενα Άγια (η Κιβωτός της Διαθήκης, η Στάμνος με το Μάννα, η Ράβδος του Ααρών, αι Πλάκες της Διαθήκης, το Ιλαστήριον, το Χρυσούν Θυμιατήριον κ.τ.λ.), το τείχος του Aμός (7, 7), το όρος του Κυρίου του Μιχαίου (4, 1), η χρυσή Λυχνία του Ζαχαρίου και δια να είπω καθολικώς, κέντρον και τέλος και σκοπός όλου του νόμου και όλων των ρήσεων και αινιγμάτων των προφητών συ υπάρχεις, Θεοτόκε, και προ σου ο εκ σου σαρκωθείς Θεός Λόγος».



ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ΄

Η υπεροχική αξία της Πάναγνου έναντι των άλλων κτισμάτων



Η ιδιαίτερη αγάπη του Αγίου Νικόδημου στο πάνσεπτο πρόσωπο της Θεοτόκου τον ωθεί να ασχολείται ακόρεστα με το όνομά της, με τη μακαριότητά και με τα «μεγαλεία που της εποίησε ο Δυνατός» (Λουκ. 1, 49): Έγραφε ο Αγ. Νικόδημος στο Θεοτοκάριο: «μόνη αυτή από γεννήσεως ακίνητος όλως προς το κακόν κατά προαίρεσιν γέγονε. Ότι είχε αεί νενεκρωμένα τα εμπαθή κινήματα του τριμερούς της ψυχής ότι εγέννησε τον Δημιουργόν του παντός εν ταυτώ και άνθρωπον σταυρωθέντα εν σαρκί». Στην ερμηνεία της ένατης ωδής ο Άγιος Νικόδημος συνεχίζει να αναπτύσσει την θεολογία του περί της υπεροχικής αξίας της Θεοτόκου: «Η Παρθένος Μαρία εις όλην της την ζωήν και μάλιστα κατά το διάστημα των δώδεκα χρόνων κατά το οποίον ευρίσκετο μέσα εις τα Άγια των Αγίων, και με την άκραν και υπερφυσική αυτής καθαρότητα, ηξιώθη να γίνη Μητήρ αυτού του ίδιου Υιού και Λόγου του Θεού». Και συνεχίζει ο Άγιος: «Ποιος άλλος εστάθη θεωρητικώτερος και διαβατικώτερος της Θεοτόκου είτε Άγγελος, είτε άνθρωπος περισσότερου απ’ αυτήν κατενόησε τα μεγαλεία του Θεού; Βέβαια ουδείς». Δυστυχώς στη νεώτερη θεολογία μας και ειδικά στον ακαδημαϊκό χώρο που η προτεσταντική επίδραση είναι έντονη συνηθίζεται η έκφραση για τον «πρώτο μετά τον Ένα» εξαίροντας την διανοητική και θεολογική εμβρίθεια του «στόματος του Χριστού» του αποστόλου των Εθνών Παύλου. Ο Απόστολος των εθνών οπωσδήποτε υπήρξε δοχείο της χάριτος, σκεύος εκλογής, άοκνος υπηρέτης του Λόγου, αλλά το άκρον άωτον της θεολογίας, η Θεολόγος των Θεολόγων, είναι «η υψηλοτέρα των ουρανών και καθαροτέρα λαμπηδόνων ηλιακών κατά τον Αγ. Νικόδημο που συνοψίζει την καθολική συνείδηση των Πατέρων της εκκλησίας αξιολογώντας το ανεπανάληπτον του Προσώπου της Θεοτόκου. Στην ορθόδοξη θεολογία «η πρώτη μετά τον Ένα» είναι η Παρθενομήτωρ, όπως θεολογούσε ο Αγ. Νικόδημος στην Ομολογία του. Οι Ορθόδοξες απόψεις του περί συνεχούς θείας μεταλήψεως και περί τελέσεως των μνημόσυνων την καθιερωμένη ημέρα του Σαββάτου και όχι την Κυριακήν εδημιούργησαν σάλον στις ψυχές των «ζηλωτών» και απαίδευτων μοναχών του Αγίου Όρους με συνέπεια να τον συκοφαντήσουν και να τον πολεμήσουν μανιωδώς επί 22 έτη ως αιρετικόν.

Η ιερά κοινότητα του Άγιου Όρους φυσικά δικαίωσε και αθώωσε τον Άγιο από τον ανίερο αυτό πόλεμο, αφορμή του οποίου ήταν μια τολμηρή υποσημείωσή του στο νεοκδοθέν βιβλίο του Αόρατος Πόλεμος: «Με κάθε δίκαιον έχαιρε και υπερέχαιρε προ του αιώνος η Αγία Τριάς, προγινώσκουσα κατά την θεαρχική της ιδέαν, την Αειπαρθένον Μαριάμ. Διατί είναι η γνώμη τινών Θεολόγων ότι αν καθ’ υπόθεσιν όλα τα εννέα τάγματα των Αγγέλων ήθελαν κρημνισθούν από τους ουρανούς και να γένουν δαίμονες, αν όλοι οι από του αιώνος άνθρωποι, ήθελαν γίνει κακοί και όλοι να υπάγουν εις την κόλασιν… Μ’ όλον τούτο, όλαις αυταίς αι κακίες των κτισμάτων συγκρινόμεναι με το πλήρωμα της αγιότητος της Θεοτόκου δεν ηδύναντο να λυπήσουν τον Θεόν, διατί μόνη η Κύρια Θεοτόκος ήτον ικανή να τον ευχαριστήση κατά πάντα και δια πάντα… διατί αυτή μόνη ασυγκρίτως τον ηγάπησεν υπέρ πάντα, διατί αυτή μόνη υπέρ πάντα υπήκουσεν εις το θέλημά του, και διατί, αυτή μόνη εστάθη χωρητική και δεκτική όλων εκείνων των φυσικών, των προαιρετικών και των υπερφυσικών χαρισμάτων όπου ο Θεός διεμοίρασεν εις όλην την κτίσην…»[48









=ο.

Αυτά τα χαρίσματα της Υπεραγίας Θεοτόκου απαριθμούνται στο περιεχόμενο της ερμηνείας στην 9΄ ωδήν όπου εκχέεται ο άπειρος πόθος του Αγίου: «Ω γλυκυτάτη και πράγμα και όνομα Μαριάμ, τι πάθος είναι τούτο, όπου αισθάνομαι εις τον εαυτόν μου; Εγώ δεν ημπορώ να χορτάσω τους επαίνους των μεγαλείων σου! Όσον γαρ περισσότερον τα επαινώ, τόσο περισσότερον τα ορέγομαι, και ο πόθος μου επ’ άπειρον προβαίνει, και η επιθυμία μου ακορεστος γίνεται…».

Στο εδάφιο «ότι επέβλεψεν επί την ταπείνωσιν της δούλης αυτού» ο Άγιος Νικόδημος εξαίρει το βάθος της ταπεινώσεως της πάναγνου και υποσημειώνει: «Ου μόνον δε εις το βάθος της καρδίας είχεν ερριζωμένην την ταπείνωσιν η Θεοτόκος αλλά εκ της καρδιάς, ως από πηγής αναβλύζουσα, επλημμύρει αύτην και εις όλα τα εξωτερικά μέλη του παναμώμου αυτής σώματος… και εις τα κινήματα και εις τα λόγια και εις όλον τον ένδον αυτής χαρακτήρα και είδος, η ταπείνωσις έλαμπεν ωσάν ήλιος… και δια να ειπούμεν καθολικώς η Κυρία Θεοτόκος ήτον και κατά τα εξωτερικά μέλη του σώματος, γεμάτη από τόσην θείαν χάριν και σεβασμιότητα, ώστε όπου, όστις έβλεπεν αυτήν, ελάμβανε εις την ψυχήν του κάποιον φόβον και ευλάβειαν… και χωρίς να την ηξεύρει προτήτερα, εγνώριζεν από μόνον τον εξωτερικόν της χαρακτήρα, ότι αληθώς αύτη είναι Μήτηρ Θεού… ο θείος Διονύσιος ο Αρειοπαγείτης από την πολλήν αγάπην, όπου είχε προς τον Δεσπότην Χριστόν, ακούσας ότι έζη ακόμα σωματικώς η πανάμωμος Μήτηρ αυτού, επήγε να την ιδή, και λοιπόν βλέποντας την θείαν θεωρίαν της και την θαυμάσιον και βασιλικήν ωραιότητά της, ιδών δε και τους Αγγέλους όπου τριγύρω αυτής εστέκοντο και εδορυφόρουν ως βασίλισσαν, ακούσας δε και τα ουράνια λόγια του παναγίου της στόματος, εξέστη και έφριξεν, ομολογήσας, ότι και μόνος ο σωματικός αυτής χαρακτήρ και το είδος την εμαρτύρουν πως είναι Μήτηρ Θεού κατά αληθείαν». Η Παναγία είχε καθ’ υπερβολήν την θεοΰφαντη στολή της ταπεινώσεως. Αν και ήταν Μήτηρ αληθής του Θεού και βασίλισσα πάντων των κτισμάτων ορατών και αόρατων πάραυτα ονομάζει εαυτήν δούλην Θεού. Όσο περισσότερο καθαρίζεται και τελειούται η ψυχή τόσο περισσότερο αισθάνεται την αδυναμία της και την αναξιότητά της. Τόσο ήταν το βάθος της ταπεινώσεως της Αειπαρθένου ώστε θεωρεί τον εαυτό της ανάξια να γίνει η δούλη της Παρθένου του Ισαία που θα εγεννούσε τον Μεσσία (Ισαΐα, 7,14 )
. Επίσης μερικοί διδάσκαλοι θεωρούν «ότι η Παρθένος από την πολλήν και υπερβάλλουσαν ταπείνωσιν δεν εφανέρωσε εις το μνηστήρα της Ιωσήφ τον ευαγγελισμόν του Αρχ. Γαβριήλ, ίνα μη φανή ως καυχώμενη και υπερήφανος, αλλά άφηκε να τον πληροφορήση άνωθεν ο Θεός»[53].

Τα προαιρετικά μεγαλεία της Θεοτόκου είναι η σχετική αναμαρτησία της και ο προσωπικός της αγώνας. Κατά τον Άγιο Γρηγόριο της Θεσσαλονίκης ως παιδίσκη η Θεοτόκος μέσα στα Άγια των Αγίων επενόησε την «νοεράν πράξιν» και υπήρξε η εφευρέτρια της νοεράς προσευχής και του ησυχασμού, «δια μέσου γαρ της του νοός εις εαυτόν επιστροφής και προσοχής και θείας και παντοντινής προσευχής, ενωθείσα όλη δι’ όλου με τον εαυτόν της, υψώθη επάνω από κάθε είδος και σχήμα και έτσι κατασκεύασε μία καινούριαν στράταν εις τους ουρανούς, δηλαδή την νοητήν σιωπήν, εις ταύτην γαρ προσκολήσασα τον νουν της, αναβαίνει επάνω από όλα τα κτίσματα και βλέπει δόξαν Θεού τελειότερον από τον Μωυσήν, και ορά θεία χάριν ήτις δεν καταλαμβάνεται τελείως από την αίσθησιν, αλλά είναι ένα χαριέστατον θέαμα μοναχών των καθαρών ψυχών και Αγγέλων[54].

Ο προσωπικός αγώνας της Κυρίας Θεοτόκου συνεχίσθηκε και μετά την Ανάσταση και Ανάληψη του Υιού της κατά τον Άγιο Νικόδημο: «Η Κυρία Θεοτόκος εφιλοτιμείτο να αγωνίζεται και αυτή μετά την ανάληψιν του Υιού της, με νηστείας, με προσευχάς, με γονυκλισίας, και με κάθε είδους ασκήσεως…»[55].

Στο χωρίο της ωδής «και ηγαλλίασε το πνεύμα μου επί το Θεώ τω Σωτήρι μου ο Άγιος συνοψίζει την διδασκαλία της εκκλησίας για την σχετικήν αναμαρτησία της Θεοτόκου. Αυτός όπου έμελλε να σώσει τον κόσμον από τας αμαρτίες του, έσωσε και την Θεοτόκον από το προπατορικόν αμάρτημα, διότι αγκαλά και η Θεοτόκος ήταν ανωτέρα κάθε προαιρετικού αμαρτήματος συγγνωστού τε και θανασίμου… ήτον όμως υποκείμενη εις το προπατορικόν αμάρτημα μέχρι του Ευαγγελισμού. Τότε εκαθαρίσθη από αυτό δια της επελεύσεως του Αγίου Πνεύματος». Στα υπερφυσικά μεγαλεία της Θεοτόκου ο Άγιος Νικόδημος εντάσσει την αειπαρθενία, την τριήμερο Ανάσταση, Μετάσταση και Ανάληψιν της στην Βασιλεία των Ουρανών
]. Αξίζει εδώ να παραθέσουμε και την μαρτυρία του Ιερού Αγουστίνου για την ασύλληπτη αξία της Θεοτόκου: «αν ο μέγας δημιουργός Θεός, ο πάντα εκ του μη όντος εις το είναι παραγαγών, εδύνετο να κάμη τελειότερα κτίσματα, βέβαια εδύνετο με το να είναι Παντοδύναμος… έξω [εκτός από] από την του Σωτήρος Χριστού ανθρωπότητα, έξω από την Θεομητορικήν αξίαν της αειπαρθένου Μαρίας και έξω από την αίδιον δόξαν των Μακαρίων».

Βάσει των ανωτέρω δεν μπορούμε να συμφωνήσωμε με την γνώμη μερικών Θεολόγων στον ορθόδοξο χώρο που ισχυρίζονται ότι η μεσιτεία της Θεοτόκου δεν διαφέρει ουσιαστικά από την πρεσβεία των άλλων αγίων. Είναι γνωστό άλλωστε ότι πριν απο λίγες δεκαετίες αμφισβητήθηκε η Παράδοση της εκκλησίας του Χριστού που προσεύχεται Υπεραγία Θεοτόκε σώσον ημάς. Μόνον ο Θεός λέγουν σώζει. Η Παναγία μπορεί μόνο να πρεσβεύει όπως και κάθε άγιος. Σίγουρα η εκκλησία προσεύχεται «ταις πρεσβείας της Θεοτόκου Σώτερ σώσον ημάς» αλλά επίσης ψάλλει «και σε μεσίτριαν έχω προς τον φιλάνθρωπον Θεόν» και εφόσον η Παναγία είναι η «Τιμιωτέρα των Χερουβίμ και ενδοξότεραν ασυγκρίτως των Σεραφίμ, η Αγία Αγίων μείζων, η Θεός μετά Θεόν συνεπάγεται ότι η πρεσβεία – μεσιτεία της είναι ασυγκρίτως ανώτερη από αυτή των αγίων και των αγγέλων.

Όπως φαίνεται ο κίνδυνος από το προτεσταντικό πνεύμα συνεχίζει να υποβόσκει στον ελεύθερο ελληνικό χώρο, ένας κίνδυνος πολύ μεγαλύτερος στην εποχή του Αγίου Νικόδημου. Οι «σεσωσμένοι μισσονάριοι» του Προτεσταντισμού «κατενέμοντο ελευθέρως την άμπελον της Ορθοδοξίας ως υς και μονιός άγριος». Πιθανόν αυτός να είναι και ο λόγος που ο Άγιος Νικόδημος προβάλλει μια θαυμάσια επιχειρηματολογία δια την υπεροχική μεσιτεία – πρεσβεία της Παρθενομήτορος προς τον Υιόν και Θεόν της. Ο Άγιος παίρνει το έναυσμα της επιχειρηματολογίας του από τον εμπνευσμένο κανόνα της Πεντηκοστής «… όρα δε ότι ο μελωδός δεν είπεν ότι η Παρθένος έδωκεν, η παρέσχεν, η άλλη τοιαύτην λέξιν, αλλ’ ότι εδάνεισε σάρκα εις τον Παντεχνήμονα Λόγον του Πατρός, δια να φανερώση ότι η Θεοτόκος δια του τοιούτου δανείου έκαμε χρεώστην εις τον εαυτό της τον Υιόν του Θεού». Και εξηγεί ο Άγιος ότι αυτό ήταν ένα δάνειο διαφορετικού είδους, και άσχετο με τα «εξωτερικά» δάνεια χρημάτων και αντικειμένων τα οποία επιστρέφονται και συνήθως με επιτόκιο στον εμπορικό χώρο. Το δάνειο του «Παντεχνήμονα Λόγου» ήταν εσωτερικό και παντοτινό, και με δίχως προοπτική επιστροφής. Η υποστατική ένωση του Χριστού είναι αμετάκλητη εφόσον ο Θεός Λόγος θα είναι υποστατικά ενωμένος με την ανθρώπινη φύση (δάνειον από την Παναγίαν) στο διηνεκές, γιατί αυτή η παρουσία της ανθρώπινης φύσης τον καθιστά οντολογικό Μεσίτη μεταξύ Δημιουργού και κτίσματος, Θεού και ανθρώπου. Δίχως την παρουσία της ανθρώπινης φύσης το ‘Θεόν άνθρωποις ιδείν αδύνατον’ θα ίσχυε μέχρι σήμερον. Κατά συνέπεια παραληρούν οι διάφοροι αιρετικοί που οριοθετούν το έργο της σωτηρίας του Χριστού στον σταυρικό θάνατο και μερικοί μάλιστα ισχυρίζονται ότι το σώμα του Χριστού εξατμίσθηκε κατά την Ανάληψη. Άπαγε! Θα έλεγε ο Άγιος Νικόδημος που τελειώνει την επιχειρηματολογία του: «Τι δε εκ τούτου συμπεραίνομεν; Ότι επειδή ο Υιός του Θεού ήτον χρεώστης εις την Μητέρα του, δια τούτο πρώτον μεν χρεωστικώς έπρεπε να δοξάση αυτήν με όλας τας Θεοπρεπείς δόξας και τιμάς με όσας δεν εδόξασεν άλλο κτίσμα: δεύτερον δε χρεωστικώς πρέπει να εισακούη τας ικεσίας και αιτήσεις, όπου του προσφέρει η Μήτηρ του… όθεν και Γεώργιος ο Νικομηδείας… ταύτα προς την Θεοτόκον λέγει: την σην γαρ δόξαν ο κτίστης ιδίαν είναι οιόμενος ως Υιός, σχεδόν λύον το χρέος, εκπληροί τας αιτήσεις.

Και συνεχίζει ο Θεοτοκόφιλος Νικόδημος: «είδες δόξαν αγαπητέ; Είδες μεγαλεία της Παρθένου; Πρόστρεχε λοιπόν, με ευλάβειαν και πίστιν εις αυτήν και θέλεις λάβει δι’ αυτής τα περί σωτηρίας αιτήματα».





ΕΠΙΛΟΓΟΣ



Ο κατεξοχήν θεολογικός τίτλος που αποδίδει την θέση της Παναγίας στην ορθόδοξη θεολογία είναι ο τίτλος Θεοτόκος. Ο όρος Θεοτόκος εισάγει άμεσα στην καρδιά του χριστολογικού δόγματος και κατά συνέπεια ήταν φυσικό να αμφισβητηθεί από ένα πλήθος αιρετικών που παραχάραζαν διαφορετικές πτυχές του χριστολογικού δόγματος, και της υποστατικής ενώσεως του Θεού Λόγου. Στην συνείδηση της εκκλησίας η Θεοτόκος χαρακτηρίζεται ως «στερρόν της πίστεως έρεισμα» και ως όρος απαρασάλευτος επιπλέον αποτελεί κυματοθραύστη όλων των χριστολογικών αιρέσεων. Κατά την ομόφωνη διδασκαλία των πατέρων το όνομα Θεοτόκος είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με την σωτηριολογική συνέπεια του ονόματος Θεάνθρωπος και η Θεοτόκος ως όρος και ως πρόσωπο έγινε και παραμένει μέσα στους αιώνες η άγκυρα της σωτηρίας «των προσκυνούντων την εικόνα της την σεπτήν». Παράλληλα με τον τίτλο Θεοτόκος οι πατέρες και διδάσκαλοι της Εκκλησίας κατοχύρωσαν τον τίτλο Αειπαρθένος στην Ε΄ Οικουμενική Σύνοδο με τον ένατο κανόνα, διατυπώνοντας την ορθή πίστη δια τον Χριστό ως «σαρκωθέντος εκ της αγίας ενδόξου Θεοτόκου και Αειπαρθένου Μαρίας» όπως μέχρι σήμερα διασώζεται στην Λειτουργία του Ιερού Χρυσοστόμου.

Το πλήθος προφητειών, απεικονίσεων, τύπων και συμβόλων της Υπεραγίας Θεοτόκου στην Π.Δ. διατρανώνει το ανεπανάληπτο του προσώπου της Παναγίας καθιστώντας την όντως «κλίμακα, γέφυρα και πύλη» της σωτηρίας του ανθρώπινου γένους. Στο έργο του «Εορτοδρόμιο» ο Άγιος Νικόδημος επιδίδεται σε διεξοδικά σχόλια ερμηνεύοντας τους ανά τους αιώνες υμνογράφους και μελωδούς οι οποίοι «ερρανίσθησαν» από τον προφητικό λόγο για την συνύφανση των θεομητορικών των ύμνων. Διευρύνοντας την θεολογία των πατέρων ο Αγ. Νικόδημος αποφαίνεται ότι «κέντρον και τέλος και σκοπός όλου του νόμου και όλων των ρήσεων και αινιγμάτων των προφητών είναι αυτή η Θεοτόκος και πριν αυτή ο εξ’ αυτής σαρκωθείς Θεός Λόγος». Όπως άλλοι θεοτοκόφιλο Άγιοι, ο Αγ. Νικόδημος χρησιμοποίησε ένα μεγάλο μέρος των συγγραμμάτων του εκδηλώνοντας τον ακόρεστο πόθο του για το «ακατανόητον θαύμα» της Θεομήτορος.

Ερμηνεύοντας την ένατη ωδή ο Αγ. Νικόδημος θεολογεί περί της υπεροχικής αξίας της Υπεραγίας Θεοτόκου έναντι των άλλων κτισμάτων. Η Υπεραγία Θεοτόκος υπερβαίνει κάθε κτίσμα σε καθαρότητα, λαμπρότητα, απλότητα, ανέκφραστο πόθο και τέλεια υπακοή στο θέλημα του Θεού. Έτσι τα χαρίσματα της Θεοτόκου την καθιστούν «κεχαριτωμένη» πριν από τον Ευαγγελισμό και μητέρα της χάριτος πριν του χρόνου της χάριτος, την Πεντηκοστή. Με το «ιδού η δούλη Κυρίου» η Παναγία καθαρίσθηκε από την αδαμιαία κηλίδα και «προέβη άσπιλος και αμόλυντος», για να υπηρετήσει το μυστήριο της «παλιγγενεσίας» δανείζοντας τα πάναγνα αίματά της στον νέον Αδάμ.

Η ενοίκηση του Χριστού στην Παρθενική μήτρα της Θεοτόκου την χαρίτωσε και θέωσε σε ασύγκριτο βαθμό εν σχέσει με κάθε άλλο κτίσμα και κατά τον Π. Αθανάσιο Μυτιληναίο την κατέστησε οντολογική μεσίτρια μεταξύ του ανθρώπινου γένους και του Νέου Αδάμ, του Υιού της, αν και αυτό ίσως να ακούγεται υπερβολικό.

Η Υπεραγία Θεοτόκος βεβαίως σώζει, γιατί κατά τον δανιτικό ψαλμό είναι η βασίλισσα που στέκεται στα δεξιά του Βασιλέως, του Υιού της, ο οποίος κάθεται «εκ δεξιών του Πατρός» στη βασιλεία των ουρανών.



Κωνσταντίνος Ζαλάλας

Θεσσαλονίκη 2009

The Most Holy Theotokos - According to Saint Nicodemos of the Holy Mountain - Presented in San Francisco, October 6, 2012 by CZ

Your eminence Archbishop Kyrill,

Holy Fathers, Deacons, monastics, guardians of Our Myrrh streaming Virgin Nectary, brothers and sisters, Christ and His Mother are in our midst.

Our Most Holy Mother will always be with us because, although totally unworthy, we belong to the generations of Christians who call her blessed. Our presence here at Our Lady Joy of All Who Sorrow Cathedral, with St. John (Maximovitch) of Shanghai and San Francisco, continues to fulfill the prophetic words of her magnificent ode, after the Annunciation: “Behold, from henceforth all generations shall call me blessed!” And even though we belong among the most sinful generations of Christians, her miraculous and ever so fragrant presence among us validates and justifies the early melodist of our holy Church: “During Birth you preserved your Virginity and after your Dormition you did not abandon the world O Theotokos.”

What could be greater proof for this truth! For the past five years, she has blessed us with the paradisiacal myrrh of her Son. She anoints us with the heavenly fragrance of the Holy Trinity, the oil of gladness, according to the 45th Messianic psalm of King David. Yes, we can boast in the Lord, His Mother and our Mother Church, the pillar and foundation of the Truth! Only in Orthodoxy do we taste Paradise in this Life! We see, smell, taste, touch, and live the majesties of God with our body and soul! Emmanuel, God with us! At the same time, we are saddened by the orphanage of millions of non-Orthodox Christians around us, because they have never truly felt the warm embrace of such a majestic mother—the sweet kiss of our celestial mother. The myrrh, pouring from this icon that our impure lips come in contact with, is the sweet kiss of our Glykofilousa—the sweet kissing ever Virgin Mother.

The holy Virgin’s distant forefather David, the prophet and king, beautifully captures what we have been experiencing not only this weekend, but for the last five years with her miraculous myrrh steaming presence. Approximately 3060 years ago, he wrote about the majesties of the Messiah, His Bride the Church, and the Theotokos—the Virgin Mary—because our Virgin Mother is synonymous with the Church—and I quote:

“Therefore God, your God has anointed you with the elaion aggaliaseos, with the oil of gladness, more than your companions.”

What a stunning prophecy about the hidden mystery—hidden before all ages! Oil is material, and anointing can only take place in the physical world! A spirit cannot be anointed with oil! What God can be anointed? The God Who would be betrothed to His physical creation. The God Who would assume a physical body, in time. Therefore “God, your God has anointed you” … refers to the human nature of Christ.

The devil hid this verse from Arius and his contemporaries who fought the divinity of Christ. Remember, the Triune God addressed Jesus Christ as God approximately 3060 years ago! The next verse is equally astounding… “All your garments are scented with myrrh, aloes and cassia… All your garments are perfumed with Myrrh…” This is a phenomenal prophesy about the companions of Christ: the Virgin Mary, first and foremost, and all the Holy Virgins that she will lead to the palace of the king, according to the same psalm. We all have been sanctified and covered our spiritual nakedness with the garment called Christ! For as many of you have been baptized in Christ have put on Christ, according to Saint Paul. Adam and Eve were clothed with a God-woven garment, an immaterial garment, the garment of the Uncreated light… But after their tragic disobedience, they lost that fragrant garment, and they were dressed with the skins of dead animals. They lost the fragrance of Paradise, and they chose the stench of death and corruption…Our predecessors’ ill use of the gift of free will removed God from the center of their lives, so to speak… Yet, the love and the longing of the Hypostatic Wisdom was to live with men… One of the titles of Christ in the Old Testament is the Wisdom of God. “I the Wisdom (with capital W) was beside Him as a Master craftsman, and my delight was with the sons of men…” we read in the eighth chapter of Proverbs.

I am not giving out verses anymore… this is a good way to get some of you to read that whole Chapter.

Several weeks ago I was speaking at one of your parishes, The Holy Apostles in Beltsville Maryland and we had a most pleasant surprise … Metropolitan Ilarion stopped by to visit and stayed for the presentation. I protested and tried to convince him to teach, but I was unsuccessful. I was stunned by his simplicity and humility…With such leadership, it is no wonder God is blessing you with miraculous icons…I tried again to persuade him to speak after my talk, and he said very few words. Yet he was the real teacher that evening. He taught all of us by his simplicity and humility. May God grant him and all your hierarchs many years! One of his comments that evening was that we Orthodox are lazy in reading the Scriptures… So I thought from now on it would be a good idea to provide (only) the chapter, and those who love the word of God enough, will read through the chapter to locate the verse.

So, the delight of the Wisdom—Proverbs, Chapter Eight—was to wear garments and live with the sons of men. This was the kat’evdokian—the prior or primary will of God. God created the entire Universe through His Master Craftsman, Wisdom—His Word and beautified it to share His love with us.

The rebellion of Adam and Eve left the Wisdom homeless. Sin, death, and corruption insulated nature from God. He needed to borrow His initial physical garments from this physical world, but there were none compatible with the brilliant purity of God. According to St. Gregory of Thessaloniki, God cannot touch anything unclean, and the fall made the world unclean. The garments of man were full of blood, treachery, and evil.

According to the church Fathers and St. Nicodemos of the Holy Mountain, the Incarnation of God was independent of the fall. The Wisdom would incarnate regardless of the fall. The ultimate purpose of man is to reach theosis, and this could not take place without the hypostatic (personal) union of the two natures of Christ. Thus, the prior or primary will of God was to incarnate and live with His creation. The delight of the Wisdom was to live with the sons of men.

His foreknowledge of the fall pre-eternally worked out a few minor adjustments. My elder and teacher, Athanasios Mitilinaios, calls this the concessionary or secondary will of God. This is extremely important especially for those converts who may struggle with the western doctrine of predestination. The foreknowledge of God does not contradict the concept of man’s free will. God predestines with His primary will but He economizes—He mends—the bad choices of man’s free will with His Secondary will. For example, the primary will of God was for Adam and Eve to stay in the garden without sin, then mankind would increase and multiply in an angelic manner.

In view of the fall, however, in view of that tragic ancestral sin, God’s foreknowledge pre-installed a sort of a safety net called gender, or marriage. So marriage between a man and a woman is that safety net that safeguards man from the inherited consequences of that early fall. Virginity and purity were the primary will of God, the state of His Kingdom. Marriage is certainly blessed by God, but it is His secondary will, and as such, it will not exist in the Kingdom of God where only His primary will shall prevail.



While preparing these lines, I glanced through the first chapters of Genesis and at the end of every creating day, God used the refrain: and God saw that it was good. He does this for all natural creation but not for mankind.

There we read: So God created man in His own image; male and female He created them. Here the refrain and God saw that it was good is missing.

At the end of the same Chapter, however, we read: Then God saw everything that He had made, and indeed it was very good. This very good, according to St. Nicodemos, who often quotes Saint Gregory Palamas and Saint Maximos the Confessor, includes the contribution of our Most Holy Virgin. Her amazing virtue and purity would work in a synergistic action with God to reverse Adam’s fall. Her words Let it be done to me according to your will would repair Adam’s ill will. God had His eyes on her and through her the renewal of man when He said everything was indeed very good.

The sin perpetuated by Adam and his descendants made the Wisdom homeless, incapable of acquiring His garments, His human nature. He needed a House according to the ninth chapter of Proverbs: Wisdom has built her house. She has hewn out Her seven pillar. …The house and real Temple of the Wisdom was Mary of Nazareth. Wisdom needed a sinless virgin to cloth Himself, so He could give birth to His Bride, the Church, to establish Her with the seven pillars—the sacraments of the Church—and to cry out: Come, eat of my Bread and drink of the wine I have mixed with water!... That water is the Zeon that our altar boys carry to the liturgist priest.

None of these mysteries could take place without the Let it be done according to your will of our Fragrant Virgin.

Please forgive me if I exhausted some of you with this lengthy and perhaps too theological introduction, but this knowledge will help us somewhat understand our saints’ preoccupation with, admiration, and adoration of the person of the Most Holy Theotokos. … The Great Gregory, the second theologian of our Church, sharply warns Kleidonios and all his followers past and contemporary: “Anyone who does not call Mary Theotokos— Birthgiver of God—is separated from divinity—he is godless…” very strong language from this otherwise very sensitive and most meek theologian.

Rightfully then and most befittingly, Saint Nicodemos of the Holy Mountain concludes that only one person in human history surpassed the spiritual height of even the angelic world. According to this holy Father, all creatures communed “only of God’s energy, while our Lady received in herself, hypostatically, the second person of the Holy Trinity, ending up mainly and truly Theotokos … setting to prove that according to the volition and foreknowledge of God, the Theotokos was the most purposeful and utmost end of the entire creation.”

Naturally, the teaching of St. Nicodemos echoes the holy patristic teaching on the most Holy Theotokos, the teaching of the Church. The Saint’s most fervent eros of soul for the most Holy Theotokos is parallel to the deep love and the deep piety all holy Fathers felt towards the venerable person of the Mother of the Lord. Moreover, this is axiomatic in the area of Orthodox hagiologion: One cannot be a saint without first being a lover of the Mother of God. The theology of the Theotokos of Saint Nicodemos is the result of the profound piety, love, and personal experience of the Saint, who lived and was in constant occupation with her name. According to the verbal tradition of his contemporary monks, the Most Holy Theotokos would often appear to him and tell him: “I bless you, my child Nicodemos, and strengthen you to write.”



Of course, all the saints (precisely because they were saints) with their strong spiritual vision discerned that the Most Holy Theotokos drew the love of God, and she became very beloved and desired of the only desired One because of her universal holiness. However, even the Saints confess their complete inability to approach, even partially, the bottomless ocean of the mystery of her ever virginity. Basil of Seleucia writes relatedly, “How can I dare to investigate the virginal ocean and depth of the great mystery, unless you O Theotokos teach me, the inexperienced swimmer that I am, to cast off the old man corrupted from the deception of desire?”

Saint Nicodemos’ great love for the person of the most Holy Theotokos drove him to be insatiably occupied with her name, with the blessedness, and with all the majesties which the Mighty One did for her (Luke 1:49).

The saint wrote in his Theotokarion, which includes 2450 hymns to the Virgin, full of contrition and read in our monasteries daily, “[from all the creatures] she only from birth became by disposition completely unmoved towards evil. She had forever put to death the passionate inclinations of the three parts of soul [noetic, appetitive, and irascible] for she gave birth to the Creator of all and (to) a man crucified in the flesh.” In the interpretation of the Ninth Ode, Saint Nicodemos continues to develop his theology of the superior worth of the Theotokos compared to the rest of the created world of people and angels, “The Virgin Mary, with her ultra supernatural purity in all her life and especially during the period of the twelve years in the Holy of Holies, was deemed worthy to become Mother of the Son and Word of God Himself.”

And the Saint continues, “Who else was more theoretical* and capable to transverse into the mysteries of heaven more so than the Theotokos; no one, from the ranks of Angels or men more than her, understood the majesties of God.”

Yet in our recent theology, especially in the academic area where the Protestant influence has been intense, we may hear the expression “the first after the One” distinguishing the intellectual and theological profundity of the “mouth of Christ” of the Apostle Paul. The Apostle of the Gentiles certainly was a vessel of grace, a chosen vessel, a tireless servant of the Word.

But the holy living Tradition which saves the Church from this sort of intellectual theologians through the centuries, singles out one theologian par excellence who is “higher than the heavens and purer than the rays of the sun” according to St. Nicodemos, who summarizes the universal consciousness of the Fathers of the Church by attempting to appraise the unrepeatable and forever unique person of the Theotokos. As St. Nicodemos expounded in his confession of faith, in Orthodox theology “the first after the One” is our Virgin Mother, and the Orthodox views of the Kollivades (Saint Nicodemos, Saint Makarios of Corinth, and Athanasios Parios) stressing the need for continuous holy Communion and concerning the performing of memorials on the appointed day of Saturday and not Sunday created storms in the souls of the 18th century “zealot and uneducated monks of the Holy Mountain” resulting in him being slandered with rage for twenty-two years.

The sacred community of the Holy Mountain, naturally, justified and acquitted the Saint from this unsacred war, whose cause was a daring hypothesis in the footnotes of his newly published book, Unseen Warfare, which said, “With every right the Holy Triune God, enjoyed and greatly rejoiced before the ages foreknowing according to His divine knowledge, the Ever Virgin Mary. Because it is the opinion of certain theologians that if we were to assume that all the nine ranks of angels would be torn down from the heavens and would become demons, if all of the people from the ages would become evil and all go to hell … With all of this, all these evils compared to the Theotokos’ fullness of holiness would not be able to sadden God, because the Lady Theotokos alone would be able to please Him in all and for all. …she alone loved Him above all, because she alone obeyed His will, above all, and because she alone was capable and receptive of all those natural, optional, and supernatural gifts—which God distributed to all creation …”

All these gifts of the Most Holy Theotokos are listed in the content of his interpretation of the Ninth Ode where the insatiable longing of the Saint is poured out, “Oh most sweet in person and in name Mariam, what passion is this that I feel in myself? I cannot get enough of the praises of your majesties! For the more I praise them all, the more I desire them, my longing is forever kindled, and my desire becomes insatiable …”

In the passage “for He looked upon the humility of His handmaiden,” Saint Nicodemos underlines the depth of our Virgin’s humility and footnotes, “The Theotokos did not only have the depth of humility rooted in her heart, but as from a spring springing forth, it flooded all the external members of her all pure body …” In her whole demeanor, in her movements, in her words, and in all her inner character and appearance, her humility shone like the sun … Generally speaking, the presence of the Lady Theotokos radiated so much divine grace and respect, that, whoever first gazed upon her, received in his soul such reverence and compunction … even from that initial glance one knew—merely from her external character—that she truly is the Mother of God …

St. Dionysius the Areopagite, like all the saints, had great love for Christ, his Lord. When he was informed that Christ’s all pure Mother was still alive, he travelled from Athens to meet her. When he first gazed upon her divine countenance and her amazing and royal beauty, not to mention all the angels who were encircling her as a queen, he was dumbfounded… finally upon hearing the godly words of her all pure mouth, he was amazed and awestruck, confessing that her physical character and appearance alone proclaimed her to be the Mother of God.”

The Lady fully possessed the God-woven garment of humility. Although she was chosen to be the true Mother of God and queen of all creatures visible and invisible, she addressed herself as the slave of the Lord at the annunciation of Archangel Gabriel with the most natural ease. The more a soul is purified and perfected, the more she feels her weakness and unworthiness. Such was the depth of the Ever Virgin’s humility that she considered herself unworthy to be the servant of the Virgin of Isaiah, who would give birth to the Messiah according to our host, St. John of Shanghai and San Francisco (Isaiah, 7:14). Also some teachers consider “that the Virgin, out of her great and unparalleled humility, did not reveal the annunciation of the Archangel Gabriel to her betrothed Joseph, so that she might not seem boasting and proud, but she left God to inform him from above.”

Some of the personal majesties of the Theotokos are her relative sinlessness and her personal struggle. According to Saint Gregory of Thessaloniki, as a little child, the Theotokos in the Holy of Holies invented the “noetic action” and was the inventress of noetic prayer and noetic hesychasm, “for through the return of the nous to the heart and everlasting prayer, she was elevated above each form and shape and thus constructed a new path to heaven—noetic silence—through which she ascended above all creatures and envisioned the glory of God more perfectly than Moses, saw divine grace which cannot be captured by the senses, but is a most graceful spectacle of angels, monks, and of pure souls.”

St. Nicodemos in his book Garden of Graces continues with the “majesties that the mighty One has done for her”:

1. God foreknew her and fore chose her before all creation to serve in the mystery hidden before all ages.

She is the distillation of all seventy-seven generations of the righteous, before and after the law, from Adam all the way to Righteous Joachim according to Saint Basil the Great.

2. She is the acrostic of every prophet and the beginning of all the prophecies beginning in Genesis.

3. She is the mother of Grace before the time of grace.

4. He has made her wider than the heavens for having contained the Uncontainable God in her womb.

5. The majesty of all majesties was the supernatural conception of God the Word, Who did not grow in her womb according to the common laws of developmental biology. Saint Basil teaches in his Christmas homily that “the Infant formed itself instantly and not by small divisions [of cells and blastomeres]…” The saint is suggesting that in the absence of gametes and ova, there was a different kind of development, not so different from that of the Old Adam. The Master crafting Wisdom fashioned the Old Adam out of clay. Once again, 2000 years ago the same Master-crafting Wisdom fashioned His garment, His human nature from the all pure blood of the Virgin, and the King of all was seen for the first time by the Archangel Gabriel during the Annunciation according to the Theotokion of the first tone, “While Gabriel was saying rejoice to you oh Virgin, at the sound of the voice the Master of all was incarnating. … The Virgin carried the tiny Infant which continued to grow naturally for nine months without any birth pains and without any feeling of weight or exhaustion.

6. Finally, she gave birth to the One through Whom all was made without any change and corruption. She preserved and maintained her virginity during this supernatural birth and for the rest of her life, since she was totally devoted to the primary will of God, which preordained virginity. In the absence of this crystal clear patristic Orthodox theology, our non-orthodox Christian neighbors struggle with the brothers of Jesus for centuries now and very recently have slipped to the sad point of ascribing carnal thoughts and even a marriage to the Son of God, Whom they obviously no longer accept as One with the Trinity. This is nothing other than the spirit of the Antichrist according to Saint John the Divine. The Orthodox position is that the hypostatic union of the two natures made Jesus totally immune to any worldly desires and temptations. Jesus was the only true man who never deviated from the perfect will of God as the Father proclaimed during Epiphany and Holy Transfiguration: “This is my beloved Son with Whom I am well pleased.”

According to Saint Nicodemos, the Lady Theotokos continued her personal struggle after her Son’s Resurrection and Ascension, “The Lady Theotokos strove honorably to also struggle after the Ascension of her Son, with fasting, prayers, prostrations, and with every kind of ascetic struggle …”

In the passage of the ode “and my spirit rejoiced in God my Savior” the Saint summarizes the Church’s teaching on the Theotokos’ relative sinlessness. He Who would save the world from its sins also saved the Theotokos from the ancestral sin, because although the Theotokos was higher than every voluntary sin, forgivable and mortal … she was, however, subject to the ancestral Sin until the Annunciation. Then she was cleansed of this through the coming of the Holy Spirit.” Saint Nicodemos places her ever-virginity, Resurrection, Translation, and Ascension in the Kingdom of the Heavens, in the supernatural majesties of the Theotokos.

Saint Nicodemos in his book, Garden of Graces, includes Saint Augustine’s testimony on the Theotokos’ inconceivable worth, “If the great Creator God, Who brought everything into being from non being, was able to make more perfect creatures, of course, He was able by being Almighty; three things, however, God Himself could not do more perfectly: the humanity of Christ, the birth-Giving worthiness of the ever Virgin Mary, and the everlasting glory of the Blessed ones.”

In the light of the above, we cannot agree with the opinion of some theologians in the Orthodox sphere who claim that the Virgin’s mediation or intercession, as they hasten to call it, does not differ essentially from the intercession of other saints. It is known that a few decades ago, the Tradition of the Church of Christ which prays “Most Holy Theotokos save us” was doubted. Only God, they say, saves. The All Holy Virgin Mary can only intercede like every saint. Certainly, the Church prays “by the intercessions of the Theotokos, Savior save us” but also chants “and I have you as a mediatrix towards the philanthropic God,” and since our Lady is “More Honorable than the Cherubim and incomparably more glorious than the Seraphim,”—“the Saint greater than saints,”—“God after God,” all this implies that her intercession—her mediation—is incomparably higher than that of the saints and angels.

It seems the danger of rationalism and humanism continues to lurk in the Orthodox world today. This danger was much greater in the age of Saint Nicodemos because the Orthodox lands were impoverished by the enslavement to the Ottoman Turks. The “saved” missionaries of Protestantism “were running rampant in the forsaken vineyard of Balkan Orthodoxy attempting to save the Orthodox.” Perhaps this is why Saint Nicodemos puts forth an excellent argumentation for the superior mediation—intercession—of the Virgin Mother to her Son and God. The Saint begins his apology from the inspired canon of Pentecost “…look, he argues,… the melodist did not say that the Virgin gave or granted, or another such word, but that she lent flesh to the Creator of all, she gave a loan to the Word of the Father… This implies that the Theotokos, through such a loan, made the Son of God a debtor to herself.” The Saint further elaborates that this was a loan of a different type and irrelevant to the “external” loans of money and objects which are usually returned with interest in the commercial world. The loan to the “All-crafting Wisdom of God” was inner and everlasting, and with no prospect of repayment. The hypostatic union of Christ is irrevocable since God the Word will be endlessly united with the human nature (a loan from the All Holy Virgin Mary) because this presence of human nature makes him the ontological Mediator between Creator and creature, God and man. Without the presence of human nature, the “impossibility of the Old Testament Moses to see God” would be prevailing until today. As a result, those various heretics who set the boundary for the work of Christ’s salvation at Golgotha and those who argue that the body of Christ dissipated during the Ascension are delirious! Far be it! Saint Nicodemos would say, who further theologizes: “What can we conclude from this? Since the Son of God is permanently indebted to His Mother, for this reason first He needed to glorify her with all the Godbefitting glories and honors unknown to another creature; secondly, since the loan He received from her is endless, He must now endlessly fulfill the petitions and requests of His Mother…”



And the Theotokofilos Nicodemos continues, “Did you ever see such glory, my beloved? Did you see the majesties of the Virgin? Hasten to her with piety and faith and your prayer requests in all matters of salvation will be answered.”

Your Eminence, the love and compassion of the Queen of heavens knows no boundaries according to this wonderful story from St. Cosmas the Aetolian.

According to St. Cosmas, a certain Christian named John surrendered to the evil path of thievery. He became the captain of a band of an hundred thieves, but he also had great reverence for the Mother of God, which he probably inherited from his pious home. He never failed to pray the salutations to our all holy Mother, morning and night.

Soon enough, the mercy of God, through the intercession of the Panagia, the all holy Virgin enlightened a holy ascetic to visit this band of robbers and preach to them the word of salvation. He convinced the captain, John, to summon all his followers, and the clairvoyant ascetic saw that one was missing. “Who is missing?” he asked. Indeed, the cook was missing. The ascetic requested his presence, and this cook upon his arrival refused to look at the man of God in the face. The holy ascetic ordered this strange cook: “In the name of Jesus Christ, I command you to tell us your name and where you come from…” He replied, “I am the master of lies…but now that you have bound me with the Name of Christ I am forced to tell the truth… I am a demon and my master sent me here to serve Captain John, eagerly waiting for that first day that he would skip his prayers to the Mother of God, so I can take his soul straight to hell. I have been here for fourteen years and he has never omitted his ‘Rejoice Bride Unwedded’!”

The ascetic distanced the demon to the other side of the world, and then he evangelized the thieves who showed exemplary repentance. Some became monks, and some were married and lived very pious lives.

Your Eminence, my brothers and sisters in Christ, this story beautifully exemplifies the love of our Lord and His mother for every sinner. There is nothing more precious to the Lord on this earth than a few drops of tears from a contrite heart. Even one tear of true repentance outweighs a ton of good works done in the absence of repentance.



EPILOGUE



Your Eminence, the par excellence theological title, which renders the All Holy Virgin Mary’s position in Orthodox theology, is Theotokos. The term Theotokos goes directly to the heart of the Christological dogma and, due to this, it was natural for it to be contested by a number of heretics, who distorted different aspects of the Christological doctrine and the hypostatic union of God the Word. In the Church’s conscience, the Theotokos is classified as the “bulwark of faith” and as an unshakable term, it comprises a formidable fortress against all Christological heresies. In the unanimous teaching of the Fathers, the name Theotokos is unbreakably associated with the soteriological consequence of the name Theanthropos, and the Theotokos, as a term and as a person was, and remains throughout the centuries the anchor of salvation “of those who kiss her venerable icon.” Alongside the title of Theotokos, the Fathers and teachers of the Church validated the title ever Virgin Mary in the Fifth Ecumenical Counsel in the Ninth Canon, formulating the correct faith about Christ, “incarnated of the holy glorious Theotokos and Ever Virgin Mary” as the Liturgy of the Sacred Chrysostom preserves till today.

The multitude of prophecies, depictions, types, and symbols of the Most Holy Theotokos in the Old Testament proclaim the unrepeatable person of the All Holy Virgin Mary, truly making her the “ladder, bridge, and gate” of mankind’s salvation. In his work “Eortodromion” Saint Nicodemos conducts comprehensive commentaries interpreting the hymnographers and melodists throughout the centuries who “borrowed” from the prophetic word for the interweaving of their hymns for the Mother of God. Extending the theology of the Fathers, Saint Nicodemos declares that the “center, end and purpose of the whole law, all the sayings and enigmas of the prophets is the Theotokos herself, and before her, God the Word Who incarnated from her.” Like other Theotokos-loving Saints, Nicodemos used a large part of his writings to express his insatiable longing for the “incomprehensible miracle” of the Mother of God.

Interpreting the Ninth Ode, St. Nicodemos theologizes on the superior worth of the Most Holy Theotokos vis-à-vis the other creatures. The Theotokos exceeds every creature in purity, brilliance, simplicity, inexpressible longing, and perfect obedience to the will of God. So the gifts of the Theotokos make her “full of grace” before the Annunciation and Mother of grace before the time of grace, Pentecost. With the “behold the handmaid of the Lord” the all holy Virgin Mary was cleansed of the Adamian stain and “became spotless and undefiled” to serve the mystery of “rebirth” lending her all pure blood to the new Adam.

The indwelling of Christ in the virginal womb of the Theotokos graced her and deified her to an incomparable degree in relation to any other creature and, according to Fr. Athanasios Mitilinaios, He made her the ontological mediatrix between the human race and the new Adam, her Son, although this may sound excessive to some.

The Most Holy Theotokos certainly saves because according to the davidic psalm, she is the Queen who is standing at the right of the King, her Son, Who sits “at the right of the Father” in the kingdom of the heavens.

Most Holy Theotokos protect us, shield us, and save us from the fiery darts of the evil one through the prayers of our holy Hierarchs. Amen.





Written (in Greek) by C. Zalalas

Translated by Fr. Nicholas Palis

Edited by Eliades/Zalalas/Reznic